Kur’an’ın Bilimsel Mucize Argümanlarının Eleştirisi – Fevzi Ata Demirtaş

Giriş

Bugüne kadar Tanrı’nın varlığını ve/veya dinlerin doğruluğunu (ilahi bir kaynaktan geldiğini) kanıtlamak amacıyla kutsal kitapların bazı ayetlerinden hareket eden tarihsel veya bilimsel ‘‘mucize’’ argümanları ileri sürülmüştür. Kimisi -özellikle Hristiyan gelenekte kendini gösteren ‘‘İsa’nın dirilişi argümanı’’ gibi- kutsal kitaptaki doğal bir açıklaması olmayan belli fenomenlerin (bir kişinin öldükten 3 gün sonra dirilmesi gibi) tarihsel güvenilirliğine işaret ederken kimisi de (özellikle İslami gelenekte rastladığımız) kutsal kitaptaki belli ayetlerin kutsal kitabın geldiği dönemlerde bilinmesi mümkün olmayan, bilimin bize çok uzun süre sonra göstereceği birtakım olguları (Big Bang, embriyonun gelişim aşamaları gibi) öncesinden bildirdiğine işaret ederek Tanrı’nın var olduğunu veya dinlerin doğaüstü bir kaynaktan geldiğini göstermeyi amaçlamıştır. Bu makalede, bu mucize argümanlarının ikinci türünü, yani İslam’daki bilimsel mucize argümanlarını inceleyip başarısız olduklarını göstermeye çalışacağım.

Argümanları değerlendirmeye başlamadan önce bazı noktaların açıklığa kavuşturulması gerektiğini düşünüyorum:

Öncelikle, bu makale bir dinin yanlış olduğunu göstermeyi amaçlamamakta hatta bir dinin doğaüstü kaynaktan geldiğine dair yeterli delillerin olmadığını göstermeyi dahi amaçlamamaktadır. Bu makalenin amacı yalnızca Tanrı’nın varlığı yahut İslam’ın doğruluğu lehinde ileri sürülen argümanların bir kısmının başarısız olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır ve herhangi bir görüş lehinde ileri sürülen belli argümanların başarısız olduğunu savunmak o görüşün yanlış olduğunu savunmak anlamına gelmediği gibi o görüşün lehindeki bütün argümanların başarısız olduğunu savunmak anlamına da gelmemektedir. Nitekim o görüşün başka güçlü argümanları olabilir.

‘‘Bilimsel mucize argümanı’’ tabiri, birazdan inceleyeceğim argüman için biraz muğlak olabilir. Nitekim bu argümanların iddiası Kur’an’ın belli olguların detaylı bir bilimsel açıklamasını (arkasında işleyen doğa yasalarının veya mekanizmaların ne olduğu gibi) verdiği değil, bize bilimin açığa çıkarabileceği, evrene yahut canlılara dair olguların, bilim açığa çıkarmadan çok önce, bilgisine vakıf olunması mümkün olmayan koşullarda bildirildiğidir. Dahası, aslında bu açıdan bu argümanlar bilimin açığa çıkaracağı olgulara yönelik bir tür ‘‘kehanet argümanı’’ olarak da görülebilir. Argümanın bilimsel yönü buradan gelmektedir ve yazı boyunca bu argümanın savunucuları tarafından argümana verilen isme sadık kalacağım.

Tek bir bilimsel mucize argümanı bulunmamaktadır. Çok sayıda bilimsel mucize argümanı örneği vardır ancak bunların hepsini tek tek değerlendirmek hem yazıyı çok uzun kılacağından hem de çoğu argümanın, değerlendireceğim argümanlarla aynı sorunlardan muzdarip olmasından dolayı incelememi Müslümanların yaygın olarak savunduğu birkaç örnekle sınırlandırmanın yeterli olduğu kanaatindeyim.

Bilimsel Mucize Argümanları

Bilimsel mucize argümanları çok sayıda hata barındırmaktadır. Bunlardan ilki -birazdan göreceğimiz gibi- argümanların sistematik bir şekilde savunulmuyor olması ve öncüllerin başarı kriterinden bahsedilmiyor olmasıdır. Şimdi öncelikle başarılı bir bilimsel mucize argümanının nasıl formüle edilmesi gerektiğini göstereceğim, ardından öncüllerin doğru olması için sağlaması gereken şartları sunacağım, son olarak da bu argümanların hangi öncül(ler)de başarısızlığa uğradığını göstermeye çalışacağım:

• 1. Kuran ya 7. yy’da yaşayan bir veya bir grup insanın sözüdür ya da Tanrı’nın sözüdür.
• 2. Kuran’daki birtakım ayetler o dönemde yaşayan insanların bilemeyeceği bazı bilimsel olgulara işaret etmektedir.
• 3. Kuran 7. yy’da yaşayan insanların sözü ise o dönemde bilinmeyen bilimsel olgulara işaret etmesi mümkün değildir.
• 4. O halde Kuran 7. yy’da yaşayan insanların sözü olamaz.
• 5. O halde Kuran Tanrı’nın sözüdür.

Uygun bir şekilde inşa edilmiş bilimsel mucize argümanının temel öncülleri bunlar olmalıdır. Ardından, bu argümanın başarılı kabul edilebilmesi için özellikle ikinci ve üçüncü öncülün doğru olduğu gösterilmelidir:

2. Öncülün Değerlendirmesi

İlk öncülün geçerli olduğu nasıl gösterilebilir? Muhtemelen şu iki temel kriter şarttır:

2.1. İlgili ayetin çevirisinin doğru olması,

 İlk kriterin sağlanma koşulları şu iki ek kritere bağlı görünmektedir:

2.1.a. Metnin bağlamı ile uyum

Bu kriter ile, bir kelimenin çevirisinin içinde bulunduğu bağlamla uyum göstermesi gerektiğini kastediyorum. Örneğin İngilizcedeki ‘‘bank (banka, nehir kıyısı)’’ kelimesini sonraki cümlede para ile ilgili bir bağlam varken ‘‘nehir kıyısı’’ olarak çevirirsem metnin bağlamından kaynaklı bir çeviri hatası yapmış olurum.

2.1.b. Sözlük anlamı ile uyum

Bir ifadede işaret edildiği iddia edilen olgunun, söz konusu kelimenin sözlük anlamlarından biri olması gerektiğini kastediyorum.

Örneğin İngilizcedeki ‘‘book (kitap, rezervasyon)’’ kelimesini ‘‘ağaç’’ şeklinde çevirirsem şüphesiz yanlış bir çeviri yapmış olurum. Zira bu kelimenin böyle bir sözlük anlamı yok.

2.1.c. Alternatif çevirilere başvurulamıyor olması

Eğer bir ifadenin başvurulabilecek (yani açık bir hata barındırmayan) birden fazla çevirisi var ise bu durumda ya her iki çeviriden birini diğerine tercih etmek için bir sebebimiz yoktur ve ilgili ifadenin neyi kastettiği belirsizdir ya da söz konusu ifade farklı çevirilere başvurulabilmesi bakımından neyi kastettiği doğrulanamaz/yanlışlanamaz olacağından dolayı anlamsızdır. Örneğin, İngilizcedeki ‘‘orbit (yörünge, göz çukuru)’’ kelimesini duruma göre astronomideki yörünge anlamında kullanıp duruma göre de aynı cümle içerisinde göz çukuru anlamına başvurabiliyorsam bu durumda benim açık bir şekilde astronomiye dair bir iddia ortaya attığım tezi yeterli gerekçeden yoksun olacaktır.

2.2. İlgili ayetin referansının doğru olması

Bu kriterin (ilgili ayetin referansının doğru olması) sağlanma koşulları da birden fazla ek kritere bağlı gibi görünmektedir. Bunlar şunlardır:

2.2.a. Metnin bağlamı ile uyum

Bir ifadenin sahip olduğu anlam/atıfta bulunduğu olgu yer aldığı metnin bağlamına göre belirlenir. Örneğin şu kendi uydurduğum cümleyi ele alalım: ‘‘Gökyüzünde görünmez girdaplar vardır, yıldızları içine çeker. İnsanlar dehşet içinde göğe bakar, çünkü sonun geldiğini anlarlar.’’ Buradaki ‘‘Gökyüzünde görünmez girdaplar vardır, yıldızları içine çeker’’ ifadesinin neye atıfta bulunduğu daha sonraki cümle tarafından belirlenmiştir. Ve eğer ben bu cümleyi, metnin devamından izole edip onun kara deliklere atıfta bulunduğunu söylersem, burada söz konusu ifadenin referansına dair hata yapmış olurum zira ifadenin bütüncül okuması, onun kara deliklerle alakalı değil, kıyamet senaryosunda gerçekleşecek bir olguya atıfta bulunduğunu bize gösterecektir.

Not: 2.1.a. kriteri ile 2.2.a. kriteri birbirine karıştırılmamalıdır çünkü ilkinde bağlama göre kelimenin çevirisi değişirken, diğerinde kelime sabit kalıp atıfta bulunduğu şey değişmektedir.

2.2.b Tarihsel bağlam ile uyum

Bu kriteri daha iyi anlamak için dil olgusuna biraz yakından bakmamız gerekecek. Dil; toplumların biliş düzeylerine, kültürel arka planlarına ve deneyimlerine bağlı olarak tarihsel süreç içinde şekillenen, dinamik bir olgudur. Bu da şu anlama gelir: aynı kelime yahut ifade farklı zaman, mekan ve durumlarda oldukça farklı anlamlara gelebilir. Bu anlamları belirleyen de toplumların biliş düzeyleri, kültürel arka planları, deneyimleri ve ifadelerin sebepleridir. O halde bir ifadenin referansını/gerçek anlamını (hiç olmazsa olası bir referansını) belirlemek için ilk önce ifadenin birincil kaynağına inmemiz gerekir. Bu da ifadenin hangi topluma ne zaman (yani hangi biliş düzeyine, hangi kültürel ve deneyimsel arka plana), ne için söylendiğine dair bir araştırmayı gerektirmektedir.

Dedem bir gün bana okulda derslerimin kötü gitmesi üzerine ‘‘Kur’an’ın ilk ayeti ‘oku’ diyor, o yüzden oku da adam ol’’ diyerek okulda derslerime daha çok çalışmam gerektiğini söylemişti. Dilin bu dinamik yapısı tam olarak bu ‘‘oku’’ kelimesinde kendini gösteriyor. Her ifade her dönemde aynı anlamı taşımıyor. Zira 6-7. Yüzyıl Arabistan’ının insanlarının kültürel arka planları, biliş düzeyleri ve deneyimleri bugün dedemin kastettiği gibi okul gibi bir kurumu barındırmıyor. Dahası, söz konusu ayetin sebebini (ifadenin hangi olay veya duruma yönelik olarak söylendiğini) tarihsel olarak da incelediğimizde ayetin Kur’an’ı seslendirmek olarak anlaşılması oldukça mümkündür. Aynı oku kelimesi bugün akademik başarı anlamında da kullanılmaktadır. Ancak ayetteki ilgili referansın akademik başarı olduğunu söylemek ciddi bir hata olacaktır. Özellikle zaman ve mekan açısından oldukça farklı iki bakış açısı söz konusu olduğunda (örn Kur’an’ın ilk dönemleri ve günümüz) -dilin evriminden dolayı- bu kriter belli bir referansın neye yönelik olduğu/olabileceği hususunda oldukça önemli olmaktadır.

3. Öncülün Değerlendirmesi

İkinci öncülün geçerli olduğu, yani gerçekten ilgili ifadenin referansının bilimsel mucize argümanında kastedilen olgu olması gerektiği gösterildikten sonra bu öncülün de doğruluğunun gösterilmesi, şüphesiz, söz konusu ifadenin yer aldığı metnin ilk muhataplarının arka plan inançlarına veya deneyimlerine dair ciddi bir tarihsel incelemeyi gerektirmektedir. O dönemin insanları bunu neden bilmiyor ve bilmeleri neden oldukça ihtimal dışıdır? Bu soruları cevaplamak için birtakım verilerin ve/veya gerekçelerin sunulması ve bu iddiaya yönelik çürütenin yani o dönem söz konusu olgunun bilindiğine yahut bilinmesinin oldukça muhtemel olduğuna yönelik verilerin ve/veya gerekçelerin olmaması gerekir.

Şimdi bu argümanların savunurları tarafından yaygın olarak ileri sürülen argümanları ele alıp bu argümanların yukarıdaki kriterleri karşılayıp karşılamadığına bakalım:

Evrenin Genişlemesi Mucizesi

Kuran Araştırmaları Grubunun ‘‘Kuran: Hiç Tükenmeyen Mucize’’ isimli kitabında bu mucize iddiası şu şekilde savunulmaktadır:

‘Ve Evren’i (Göğü) kuvvetimizle kurduk, muhakkak ki onu genişletmekteyiz 51-Zariyat Suresi 47.’

Ayette ‘Evren, gök’ diye çevirdiğimiz kelime Arapça ‘sema’ kelimesidir. Bu kelime aynı Türkçe’deki ‘gök’ kelimesi gibi hem yıldızları kapsayan Evren’i, hem atmosferiyle Dünya’nın tavanını ifade eder. Yeryüzünün üstünün tümü ‘sema’ diye adlandırılır. Evren sonsuz mudur? Yoksa Evren sınırlarla çevrili durağan-sonlu bir yapıda mıdır? İşte size insanlığın büyük dehalarının tarihin en başından beri en hararetli tartıştıkları konulardan biri. Diyebiliriz ki insanlık tarihinde çok az konu bu kadar hararetle tartışılmış ve tüm uğraşlara rağmen bu konuda görüş birliğine varılamamıştır. İlk önce felsefenin içinde, daha sonra ise felsefeden bağımsızlığını ilan eden fizikte, Evren’in sınırlarının sonsuz olup olmadığı tartışılmıştır. Tarihin en parlak simalarının bir kısmı Evren’in sonsuz olduğunu, buna karşın birçok ünlü düşünür de Evren’in sınırlarla çevrili bir şekilde sonlu olduğunu söylemiştir. Oysa Kuran bu iki görüşün dışında sürekli genişleyen dinamik bir Evren modeli çizmiştir. Kuran’ın çizdiği model, Evren’in her an bir sonu olmakla sonsuz Evren modelinden, sürekli genişlemekle ise durağan sınırlı Evren modelinden ayrılmaktadır. Böylece insanlığın bu en büyük tartışmasında Kuran mevcut görüşlerin dışında üçüncü bir modeli tarif etmiştir. İşte Kuran’ın Allah tarafından indirilip indirilmediğini anlamak isteyenler için bir test imkanı. Bir tarafta ne felsefe, ne fizikle uğraşmış çöldeki Muhammed; diğer tarafta felsefenin, fiziğin ünlü düşünürlerinin iddiaları. İşte Aristo, işte Batlamyus, işte Giordano Bruno, işte Telesio Patrizzi, işte Galieo Galilei, işte Isaac Newton… Dünya tarihinin bu en büyük dehaları gözlemleriyle, formülsel uğraşlarıyla Evren’in sınırlı-sonlu veya sonsuz olduğunu iddia etmişler, fakat hiçbiri genişleyen dinamik Evren modelini çizememiştir. Ancak 20. yüzyılda Edwin Hubble’ın gelişmiş teleskobuyla gözlemleri, tüm yıldız kümelerinin hızla birbirlerinden uzaklaştığını tespit etmiş, böylece genişleyen dinamik Evren modeli doğrulanmıştır. Evren’in genişlediği ilk kez 1900’lü yıllarda ortaya atılmıştır. 1900’lü yıllardan önce Kuran dışında bu hakikati ortaya koyan tek bir kaynak bile yoktur. Tek bir kaynak bile!.. [1]

Bu argüman, bilimsel mucize argümanları arasında en yaygın olanıdır. Ancak birçok hatayı da bünyesinde barındırmaktadır.

Öncelikle, bu ayetteki ‘‘musi’’ kelimesinin ‘‘genişletmek’’ten ayrı olarak ‘‘kudretliyiz, cömertiz’’ anlamı da mevcuttur. Dahası, bilimin evrenin genişlediğini göstermeden önceki uzun yıllar boyunca da bu ayet birçok meal ve tefsirde bu şekilde çevrilip yorumlanmıştır ve kimi bilimsel gelişmelerden sonra ayete verilen göğün genişlemesi çevirisi/anlamı bir anda artmıştır. Bu durum ise, birtakım problemler doğurmaktadır. İlk problemde bu ayetin doğru çevirisinin ne olması gerektiği konusunda bir belirsizlik olacaktır ve hangi anlamın verilmesi gerektiği konusunda göğün genişlemesi anlamının tercih edilmesi gerektiğine dair bir gerekçemiz olmayacaktır. Bundan dolayı da argümanın en temel, ‘‘bu argüman evrenin genişlemesine işaret ediyor’’ şeklindeki iddiası suya düşecektir, argüman başarısız olacaktır. Bir diğer problemde de ayetin doğru çevirisi diyeceğimiz şey anlamsızlaşacağından dolayı argüman başarısız olacaktır. Şöyle ki eğer bu ayete uzun süre boyunca çok sayıda meal ve tefsirde kudret anlamı verilmişse bu da demek oluyor ki kudret anlamı başvurulabilecek, mantıksız yahut zorlama olmayan anlamlardan biridir. Ve herhangi bir ifadenin gerçek referansının x olduğunu savunuyorsak, bu da demek oluyor ki o ifadenin y’ye işaret ettiği ortaya çıktığında o metnin hata yaptığına hükmetmeliyiz (Kur’an’da bu ilkeyi ihlal etmek döngüsellikle sonuçlanacaktır). Nitekim herhangi bir metinde yer alan bir ifadenin birden fazla anlamı olabilse de otantik anlamı tek bir tanedir ve otantik yani asli anlamı yanlış olan bir kitap hatalı olmalıdır. Ve otantik anlamının bir başka deyişle doğru çevirinin ne olduğunu belirlemenin güvenilir yollarından biri, o ifadenin bilimsel gelişmelerden önce de doğru çevirisinin x olduğuna yönelik en azından yaygın bir görüşün bulunmasıdır. Bir başka değişle bir ifadenin, bilimsel bir gelişmeden önce o bilimsel gelişme ile tamamen alakasız bir anlamına dair birçok çevirisi varsa, bu da o çevirinin mantıksız veya zorlama olmadığı, belki de makul olmasa bile başvurulabilecek bir çeviri olduğu anlamına gelir. Nitekim bilimsel gelişmeden önceki ‘‘kudretliyiz’’ çevirisi başvurulamayacak derecede yanlış bir çeviri olsaydı bu kadar yaygın şekilde bu çeviriyi görmeyi beklemezdik. Bütün bunları gösterdiği şey şudur: az önce değindiğim, herhangi bir kitaba uyguladığımız, belli bir ayetin gerçek çevirisinin tek bir tane olması gerektiği ve içinde bulunduğumuz gerçekliğin o çeviri ile çelişmesinin o metni yanlış kılacağı kuralı göz önünde bulundurulduğunda, bu argümanı savunanların, eğer evrenin genişlediği gibi bir bilimsel bulgu yanlışlanırsa, Kur’an’ın da yanlış olduğuna hükmetmeleri gerekir ve bunun için de o ayetin tek makul çevirisinin göğün genişlemesi olup diğer çevirilerin başvurulamayacak derecede hatalı olduğunu savunmaları lazım. Ancak durumun böyle olmayacağı yani söz konusu bilimsel bulgunun yanlışlandığı zaman alternatif yoruma yönelineceği zaten bu bilimsel olgudan bihaber birçok alimin kudretliyiz anlamında bir sorun görmemesinden (ki bunun da anlamı bu çevirinin gayet de başvurulabilecek bir çeviri olduğudur) bellidir. Ancak yine de bilimsel mucize argümanlarını savunanlara şu soruyu sorabiliriz: eğer evrenin genişlediği iddiası yanlışlanırsa, Kur’an’ın da yanlışlandığını kabul edecek misiniz? Gerçekten ‘‘kudretliyiz’’ çevirisi ayete verilemeyecek derecede yanlış bir anlam/çeviri midir? Öyle ise bilimsel gelişmelerden önce bu ayetin neden bu minvalde çevirisi bu kadar fazladır? Yok, eğer olası bir bilimsel paradigma değişikliğinde bunun Kur’an’ı yanlışlamayacağı, alternatif yoruma gidileceği iddia edilirse bu durumda da ilgili ayetin çevirisinde açık açık söz konusu bilimsel olgunun bildirildiğine dair bir meydan okuma içermediğini, çevirinin adeta bir tür deneme tahtası haline geldiğini ve çevirinin bu argüman için anlamını yitirdiğini kabul etmeniz gerekiyor. Zira bu argümanın temel iddiası Kur’an’ın evrene dair bir iddia ortaya attığı iken bu iddia evrenle çelişse bile Kur’an yanlışlanamıyor, başvurulan ayetin çevirileri, ayete yanlışlanabilirlik zemini bırakmıyor ve ne olursa olsun Kur’an ilginç bir şekilde ayakta kalmaya devam ediyor.

Bu itiraza karşılık bilimsel mucize argümanı savunucuları söz konusu ayeti bilimsel gelişmelerden önce de söz konusu argümanı göğün genişlemesi olarak çeviren alimleri örnek verir. Ancak bu tamamen gereksiz bir karşı çıkış. Her şeyden önce bu anlamı veren alimlerin göğün genişlemesinden kozmolojik bir olguyu anladıklarını göstermek hiç de kolay değil (birazdan göreceğiniz sağduyusal ve kozmolojik bilgi ayrımında bunun nedenini daha iyi anlayacaksınız). Ayrıca Kur’an’a dair bu güne dek sayısız meal ve tefsir yapılmıştır ve bunların arasından çoğu ayete dair çok farklı çeviri ve yorumları görebiliriz (bunların arasında dünyanın düz olduğu ve dönmediğine dair yorumlar mevcuttur ancak bunlar bilimsel mucize argümanı savunurlarının iddialarını desteklemediği için onlar tarafından kabul edilmemektedir). Bunlardan bir kısmının bugün bilimsel mucize argümanı savunucularının işine yarayan şekilde olması da şaşırtıcı değildir. Dolayısıyla burada her şeyden önce çeviri ve tefsirlerin hangi yorum üzerine yoğunlaştığını ortaya koymak gerekir, bu argümanın savunurlarının işine gelen çevirilerin de var olduğu gerçeğinden, diğer çevirinin başvurulamayacak bir çeviri olduğu ve elimizin tersiyle itmemiz gerektiği sonucu çıkmamaktadır. Nitekim bu şekilde yapılırsa bir ateist de işine geldiği gibi ayetlerin bilimsel çelişki içeren yorumlarını, o yoruma başvuran alimlere atıf yaparak keyfi bir şekilde tercih edip Kur’an’ın yanlış olduğunu savunabilir. O halde evrenin genişlemesi argümanı 2.1.c kriterini –alternatif çevirilere başvurulamıyor olması- karşılayamamaktadır.

Ancak bir an için bu ayetin göğün genişliği olarak anlaşıldığını kabul etsek dahi argümanın geçmekte başarısız olduğu bir kriter daha vardır.

Bu argümanın 2.2.b. kriterini –tarihsel bağlam ile uyum- aşamadığı bir diğer nokta ise esasen yukarıdaki argümanda adeta itiraf edilmiştir:

Ayette ‘Evren, gök’ diye çevirdiğimiz kelime Arapça ‘sema’ kelimesidir. Bu kelime aynı Türkçe’deki ‘gök’ kelimesi gibi hem yıldızları kapsayan Evren’i, hem atmosferiyle Dünya’nın tavanını ifade eder. Yeryüzünün üstünün tümü ‘sema’ diye adlandırılır.

‘‘Sema’’ kelimesi ‘‘gök’’ anlamına gelmektedir. Ancak yukarıda gördüğümüz gibi birden fazla olguya atıfta bulunabilmesine rağmen keyfi olarak evren olarak yorumlanmış ve çeviri de o şekilde yapılmıştır. Gök kelimesi gerçekten birden fazla olguya işaret edebilecek bir kelimedir. Bunların arasından yukarıya baktığımızda gördüğümüz gökyüzü de evrenin kendisi de olabilir. O halde bilimsel mucize argümanı savunucusunun argümanını savunabilmesi için evren yorumunun tercih edilmesi gerektiğine dair bize gerekçe sunması gerekmektedir. Böyle bir gerekçe sunulmadığı gibi bunun aksi yönünde gerekçeler mevcuttur. Nitekim bir ifadenin otantik anlamının ne olduğunu öğrenmek için öncelikle o ifadenin ilk muhataplarına bakmamız gerekir. Ve gelen rivayetlerden ve tefsir külliyatından anlaşıldığı kadarıyla başta Muhammed peygamber olmak üzere çevresindekiler onu anlamışlardı. [2] Dahası, o dönemin insanlarının kültürel arka planlarına, biliş seviyelerine ve deneyimlerine baktığımızda bu ayeti evrenin genişliyor olduğu şeklinde anlamaları mümkün değildir. O ayeti oldukça sağduyusal bir şekilde -gökyüzünün geniş olması gibi- anlamışlardır. Kaldı ki Kur’an’ın bütünlüğüne baktığımızda da Kur’an’ın, insanları Tanrı’nın sıfatlarını anlamaya ve şükretmeye yönlendirirken günlük deneyimlere konu olan şeyleri (örn. deve) örnek verdiği göz önüne alındığında bu ayetin evrenin genişlemesi gibi henüz çok yeni ve teknik bir olguya işaret ettiğini savunabilmek daha da zorlaşmaktadır ve adeta dedemin bana ‘‘oku’’ derken düştüğü hatanın bir benzerine bu argüman düşmüştür.

Dahası, göğün genişliği gibi ifadeler Kur’an’dan önceki diğer kutsal kitaplarda da yer almaktadır (bu aynı zamanda argümanın 3. öncülde de başarısızlığa uğradığını gösterir). Eski Ahitteki şu ayetlere bakalım:

Gökleri yaratıp geren,
Yeryüzünü ve ürününü seren,
Dünyadaki insanlara soluk,
Orada yaşayanlara ruh veren RAB Tanrı diyor ki,
 ‘Ben, RAB, seni doğrulukla çağırdım,
Elinden tutacak,
Seni koruyacağım.
Seni halka antlaşma,
Uluslara ışık yapacağım.’ [3]

Gördüğünüz gibi Eski Ahitte de göğün genişlemesine çok benzer göğün gerilmesi ifadesi yer almıştır ve bu ifade muhataplarının kültürel arka planları ve biliş seviyeleriyle uyumlu olacak şekilde sağduyusal bir bilgiye, gökyüzünün genişliğine denk düşmektedir evrenin kendisine değil (zira devamında yeryüzünden ve onu sermekten bahsediliyor). Dolayısıyla Kur’an’ın sık sık atıfta bulunduğu eski kaynaklarda bile göğe evren değil gökyüzü anlamının verilmesi Kur’an’daki ifadenin evrenin kendisine ve onun genişliyor olduğuna yani bir tür kozmolojik bilgi verdiği iddiasına ciddi bir çürüten oluşturmakta ve bilimsel mucize argümanlarının bu ayetin referansını keyfileştirdiğini ve tarihsel bağlamdan kopardığını göstermektedir ve bu argüman 2.2.b yani tarihsel bağlam ile uyum kriterinde de sınıfta kalmaktadır.

Hatta o dönemin insanlarına kadar geriye gitmeye dahi gerek yoktur. Zira bugün açısından baktığımızda dahi sağduyusal bilgi ile kozmolojik arasında ayrıma gidilip gök ifadesinin gökyüzü ve evren şeklinde iki farklı anlamının olduğu ve bunlarda evren anlamının yani kozmolojik anlamın tercih edilmesi için bir gerekçenin olmadığı savunulabilir. Nitekim gök kelimesinin gökyüzünün geniş olduğuna referansta bulunan sağduyusal anlamı da gayet doğru ancak mucizevi olarak nitelendirilmesi mümkün olmayan bir anlamdır.

Sonuç olarak bu argüman, bu öncülün değerlendirilmesi bakımından hem o dönemin insanlarının arka plan bilgilerine göre, o dönemin insanlarının bu ayeti sağduyusal olarak anlaması zorunlu olduğu (kozmolojik anlamı onların gündemlerine dahi gelemeyecektir) hem Kur’an öncesi kaynakların da tam olarak bu sağduyusal anlama işaret etmesi hem de bizim için bile bugün hem evrenin genişlemesi hem de göğün geniş olması gibi biri sağduyusal diğeri kozmolojik iki farklı anlam söz konusu olduğu ve argümanın savunucuları ilkini ikincisine tercih etmemiz için de gerekçe sunmadığı için argüman ayetin gerçek referansının evren olması gerektiğini göstermekte başarısızdır ve argüman hatalıdır.

Yukarıdaki üçüncü unsur (ayetlerin farklı anlamlara gelebiliyor olması), aynı zamanda burada ele alamayacağım diğer birçok bilimsel mucize argümanının da esas sorunudur. Bu tarz birçok argüman, gayet mecazi veya doğaüstü bir olguya işaret ediyor olarak anlaşılabilen ifadeleri bir şekilde bilimsel olgulara yoruyor ve bunu keyfi bir şekilde, ilgili ifadenin neden bilimsel bir referansta bulunduğuna ikincisini birincilere tercih etmemiz yönünde ayırt edici bir özelliğini göstermeden -ki zaten olmuyor- keyfi olarak yapıyor.

Burada bu argümanın taraftarları o dönemin insanlarının ayeti yanlış anladığını, ayetin esas referansının evrenin genişlemesi olduğunu iddia edebilir. Ancak bunun için bir gerekçe sunulmadığı sürece kabul edilmesi için de bir sebep yoktur ve böyle gerekçelerin sunulması da zor görünmektedir zira böyle gerekçelerin sunulması için hemen yukarıda belirttiğimiz gibi ilgili ayetteki ifadenin o ilk muhataplara ve hatta bugüne de yönelik (genellikle sağduyusal ve mecazi) olası referansı ile bugünün olası bilimsel referansı arasında ilkini diğerine tercih etmemiz için ayırt edici bir özelliğinin olduğunu göstermek gerekir. Ancak dikkat edin, Kur’an’daki birçok bilimsel mucize argümanında ele alınan ifadeler bugün için dahi mecazi ve sağduyusal olarak anlaşılabilecek şeylerdir (bunu daha iyi görmek için tefsirlerde, ayetlere verilen farklı anlamlara da bakabilirsiniz), ilgili ifadeler mecazi ve sağduyusal referansları geçersiz kılacak kadar net bir şekilde bilimsel olgulara işaret etmemektedir. Örneğin bu argüman özelinde ‘‘gök’’ ve ‘‘genişlik’’ ifadeleri tıpkı ilk muhatapların anladığı gibi bugün de gayet sağduyusal olarak insanlarda karşılığını bulan ifadelerdir. Yani ilgili referans günümüzde de oldukça canlı olduğu gibi zaten eski metinlerde de bu şekilde anlaşılması o dönemin insanlarının yanlış anladığını düşünmemiz yönünde bir engel teşkil etmektedir. Zira tarih içinde ayetin sağduyusal anlamı hep sabit kalmıştır ve kalmaya devam etmektedir. Haliyle bu referansı görmezden gelmek oldukça garip olurdu.

Veya bir başka iddia bu ayetin hem Kur’an’ın ilk muhatapları ve günümüz insanları tarafından sağduyusal anlamı hem de bugünün bilimsel verileri ışığında farkları anlamları olduğu ve her iki yorumun da eşit derecede doğru olduğu şeklinde olabilir. Lakin bu açıklama döngüseldir zira bir kitapta yer alan ifadenin özellikle tarihsel süreç içerisinde birden fazla anlama gelebilmesi mümkün olsa da hakiki anlamı tek bir tanedir. Bir ifadenin birden fazla yorumunun/referansının olduğunu ve bu yorumların/referansların her birinin (veya en az iki tanesinin) ilgili ifadenin gerçek anlamını taşıdığını söylemek o kitaba en başta doğaüstü özellikler yüklemek anlamına gelmektedir ancak bu tam da bu argümanın göstermeye çalıştığı şeydir ve bu yüzden döngüseldir.

(Dikkat edin, burada bir tarihselcilik savunusu yok. İnanan bir Müslüman için ayetler, zamanı ve mekanı aşacak şekilde birden fazla anlama gelebilir. Ancak yukarıdaki gibi bir argüman kuracaksanız, bu argüman karşı dünya görüşü ile ortak bir zemine sahip olmalı. Ve gayrimüslimlerin çoğuna göre Kur’an, insan ürünü olan tarihsel bir eserdir (dolayısıyla Kur’an’ın otantik anlamı onun yazarındaki ilk muhataplarındaki karşılığında yatmaktadır). Bilimsel mucize argümanları da tam olarak bu inancın yanlış olduğunu göstermeyi amaçladığından dolayı Kur’an’ı en baştan zamanı mekanı aşacak şekilde kutsal görmek bu görüşü bu argümanlarla yanlışlamaktan ziyade halihazırda yanlış görmeyi gerektirir. Bu da argüman dediğimiz şeyi ortadan kaldırır zira argümanların amacı, argümanların ulaştığını iddia ettiği sonucun (Tanrı vardır/din doğrudur) tam tersinin (Tanrı yoktur/din yanlıştır) bu argümanla yanlış olduğunu göstermeyi gerektirir. Halihazırda sonucu kabul ederek belli iddiaları savunmaya başlarsanız, argümanın burada hiçbir işlevi olmaz).

Big Bang Mucizesi

‘‘Kuran: Hiç Tükenmeyen Mucize’’ isimli kitaptan aktarıyorum:

‘İnkar edenler Evren (Gökler) ve yer birbirleriyle bitişik iken onları ayırdığımızı, her canlıyı sudan yarattığımızı görmüyorlar mı? Yine de onlar inanmayacaklar mı? 21- Enbiya Suresi 30’

‘‘Ayette belirtilenler, hem Evren’in başlangıcı olduğunu ortaya koyarak inkarcılığın maddenin sonsuzdan beri var olduğu iddiasını yıkmakta ve inkarcıların tezlerini çürütmektedir. Kuran’ın indiği dönemden 1300 yıl sonra anlaşılacak bu gerçek Kuran’da geçtiği için inkarcılara Kuran’ın Allah’ın sözü olduğuna dair delil sunmaktadır. Evren’in genişlediğini ve tüm Evren’in bitişikken birbirinden ayrıldığını Kuran dışında ortaya koyan hiç kimse olmamıştır. İşte eski Yunan, işte Ortaçağ, işte Yeniçağ, işte Platon’lu Thales’li düşünce yoğunluğu, işte Batlamyus, işte Kopernik, işte Kepler, işte Kant… İnsanlık tarihinin tüm dehalarının hiçbiri genişleyen bir Evren’de olduğumuzu bilemediği gibi, bu Evren’in yaratılışının başında her şeyin birbiriyle bitişik olduğunun da farkına varamamışlardır. Gelişmiş aygıtlar olmadan, bilimsel birikim kullanılmadan bu sonuçlara varmak imkansız olduğu için tüm bu ünlü felsefeciler, fizikçiler bu sonuçlara varamamışlardır. Evren’in yaratıcısı Evren hakkındaki bu en önemli bilgileri Kitabıyla insanlara bildirerek; hem bu Evren’deki oluşumlara dikkatleri çekmiş, hem de Kuran’ın kendisi tarafından gönderilen bir kitap olduğunu ispat etmiştir. Günü gelince, Uzay’da bir nokta olan insana, tüm Uzay’ın bir noktadan yaratıldığının delillerinin örtüsünü açan Allah, böylece hem Evren’in bilgisini insanlara sunmuş, hem de kendi kitabının mucizelerini göstermiştir. Ayetin, açık mucizesi kadar ‘İnkar edenler görmüyorlar mı’ ifadesiyle ayetin açıklamalarının anlaşılacağına işaret edilmesi, ‘Yine de onlar inanmayacaklar mı’ ifadesiyle inanmayanların birçoğunun bu delillere rağmen inkarcılıklarına devam edeceklerine işaret edilmesi de çok ilginçtir. Nitekim Einstein da Evren hakkında yaptığı keşiflerden çok bunların anlaşılabilmesine şaştığını söylemiştir. Bundan da, alıntıladığımız ayette, insanların bu ayette ifade edilenleri anlayabileceğine işaret edilmesinin önemi anlaşılmaktadır.’’ [4]

Bu argümanda da birden fazla problem bulunmaktadır. Her şeyden önce yerin ve göğün bitişikken birbirinden ayrılması konsepti, Kur’an’ın çok öncesine dayanan oldukça yaygın bir kozmogoni temasıdır (örnekler aşağıda). Yani o dönemler bilinmeyen/bilinemeyecek bir şey değildir. Haliyle argüman, ikinci öncül itibariyle (‘‘bu olguların o dönemin insanları tarafından bilinme imkanı yoktur’’) başarısızlığa uğramaktadır.

Bu itiraza karşı bu argümanın taraftarlarından çok yaygın bir cevap olarak, Nahl Suresi’nin 36. Ayetine atıfla, Allah’ın zaten diğer toplumlara da mesajını ilettiğinden dolayı Kur’an’dan önce de ilgili ifadelerin başka kitaplarda geçmesinin şaşırtıcı olmadığı söylenir. Ancak bu ne yazık ki başarısız, hatta alakasız bir cevap.

Her şeyden önce bilimsel mucize argümanını savunanların temel iddiası zaten Kur’an’ın o dönemlerde bilinemeyecek bir şeyi haber verdiği şeklindedir (öyle de olmak zorundadır zira Kur’an gelene kadar halihazırda bilinen bir şey Kur’an’da tekrar ediliyor diye Kur’an burada neden mucize bir şey söylemiş olsun ki? Zaten bilinen bir şeyi tekrar ediyor!). Ancak durum böyle değildir ve dolayısıyla argüman başarısızdır. Bu kadar basit.

Ayrıca argümanın başarılı olması için gereken en temel öncülün yanlışlanmasından sonra Kur’an’dan ayet göstererek argümanı kurtarmaya çalışmak bir tür döngüselliği de içinde barındırmaktadır zira Kur’an’ın ontolojisine dair temelde iki hipotez vardır:

1. Kur’an Tanrı tarafından gönderilmiştir
2. Kur’an insan(lar) tarafından yazılmıştır

Bilimsel mucize argümanlarıyla amaçlanan, birincisini ikincisine tercih etmemiz gerektiğidir. Ancak Kur’an’daki bir ayeti ‘‘Allah zaten böyle demiş’’ diyerek kabul ettirmeye ve argümanı kurtarmaya çalışmak halihazırda 1. hipotezi kabul etmeyi gerektirir ve bunun Kur’an’da Allah var yazıyor deyip Kur’an’ı kutsal kabul ettirmekten bir farkı yoktur. Hem Nahl Suresinin 36. Ayetindeki ‘’Allah’ın diğer toplumlara da elçi gönderdiğinin doğru kabul edilmesi/bağlayıcı olması hem de Kur’an’daki Allah’ın var olduğunu söyleyen ayetlerin doğru kabul edilmesi en başta bilimsel mucize argümanlarının başarılı olmasına bağlıdır. Nitekim Nahl Suresindeki ifadenin kendisi de 2. hipotez (Kur’an insan(lar) tarafından yazılmıştır) ışığında beklenilmedik değildir. Yani bu ayetin kendisi de mucize niteliği taşıyacak ve Allah’tan geldiğini bekleyeceğimiz bir ayet değildir. İkinci hipotez, yani Kur’an’ın insan(lar) tarafından yazıldığı hipotezi açısından baktığımızda kutsal kitabı yazan bir insanın, kutsal kitaba ‘‘ben gittim başka kitaplara baktım ve orada yazan şeyi de kendi yazdığım kitaba ekledim’’ gibi bir şey demesini zaten beklemeyiz. Tabi ki kutsal kitaplar, ister Tanrı tarafından gelsin ister insanlar tarafından yazılsın, Tanrı’ya referansta bulunan, Tanrı’nın ağzından konuşan/konuşturulan kitaplar. Haliyle evrende gözlemlediğimiz olgularda nasıl ki ‘‘Tanrı insanı yarattı’’, ‘‘yağmuru yağdırdı’’ gibi ifadeler kullanıyorsa, yani evrendeki olgular Tanrı’nın faaliyetine atfediliyorsa ve bunlar, kutsal kitapların insanlar tarafından yazılması durumunda da beklenilir ifadelerse (çünkü Kutsal Kitapların yazarları insanlar zaten bunun Tanrı tarafından geldiğini iddia ediyorlar) benzer şekilde Kur’an’dan önceki kitapların da Kur’an ile benzerlik taşıması durumu da Tanrı’nın eylemlerine atfedilip önceki metinlerde de Tanrı’nın eli olduğu şeklinde Kutsal Kitaba yansıyacaktır. Sonuç olarak ilgili ayet -Nahl 36- natüralistik hipotez altında ayırt edici bir özelliğe sahip değildir.

Burada asıl sorulması gereken şey madem Kur’an’da diğer toplumlara da elçi gönderildiği söyleniyor ve Kur’an ile paralellik gösteren sözde bilimsel olgularda bu iddiaya -önceki kitaplarda da o bilimsel olguların işaret edilmesinin beklenilir olduğu iddia edilerek- riayet ediliyor, o halde neden ‘‘o dönemin insanları tarafından bilinmesi mümkün olmayan’’ öncülüne dayalı bir argüman inşa edildiğidir. Bu noktada sanki Kur’an’ın kendisi bilimsel mucize argümanlarının önünü kapatmakta gibidir.

Dahası, Kur’an öncesi kaynaklarda göğün ve yerin birbirinden ayrıldığı anlatısına daha yakından bakıldığında bu anlatıların Big Bang ile uzaktan yakından alakası olmadığını, bilimsel bilgiden tamamen uzak, farklı doğaüstü tasvirler sunduğunu görüyoruz. Örneğin Mısır mitolojisine baktığımızda yer (Geb) ve gök (Nut) başlangıçta bitişiktir iki Tanrı’dır ve yine Tanrı olan çocukları Şu ve Tefnut onları birbirinden ayırmıştır. [5] Veya Polinezya mitolojisinde bu anlatı şöyle geçer:

‘‘Maori’ye göre yaratılışta: 

Rangi ve Papa, yani gök ve yer, başlangıçta her şeyin kaynağıydı. O zamanlar karanlık hem göğün hem de dünyanın üzerine çöktü ve ikisi de hâlâ birbirine yapışıyordu, çünkü henüz birbirlerinden ayrılmamışlardı… Şimdi Rangi ve Papa birbirlerinden ayrıldılar ve acı dolu çığlıklar ve inlemelerle yüksek sesle haykırıyorlar: ‘Neden anne babanı böyle öldürdün? Neden bizi öldürmek, anne babanı parçalamak gibi korkunç bir suç işledin?’ [6]

Yine Babil Yaratılış Destanında şu pasaj yer almaktadır:

Rab [Marduk] dinlendi, onun [Tiamat’ın] ölü bedenini inceledi, Düşüğü bölmek (ve) onunla ustaca şeyler yaratmak için.  Onu bir midye (?) gibi ikiye (parçaya) ayırdı; Yarısını yerine yerleştirdi ve gökyüzünü (onunla) bir çatı olarak oluşturdu…[7]

Kısacası yer ve göğün birbirinden ayrılması mitolojilerde birbirinden farklılıklar içeren fakat ortak olarak herhangi bir bilimsel olguya atıf yapmayan şekilde yer almaktadır. Hal böyle olunca söz konusu Kur’an olduğunda bunun -monoteistik bir perspektiften de sunulsa- Big Bang’e atıfta bulunduğunu düşünmemiz için hiçbir sebep yok. Bunu daha iyi anlamak için önce bu mitolojilerdeki yer ve gök anlatılarını okuduğunuzu daha sonra da Kur’an’dakini okuduğunu düşünün. Varacağınız sonucun 21. Yüzyılın bilimsel bilgileriyle, tek başına Kur’an’ı, bu arka plan bilgilerinize dayanarak okuduktan sonra yer ve göğün ayrılmasını Big Bang’e iliştirmek gibi olmayacağı, yer ve göğün ayrılışına dair yorumunuzun bu ifadeye, önce diğer anlatılarda inceleyip kutsal kitapların ve mitolojilerin etkileşimli yapısını fark ettikten sonra Kur’an’da rastladığınızdan oldukça farklı olacağı açıktır.

Ne yazık ki bilimsel mucize argümanlarını savunanlar birinci yolla, kutsal kitaplar ve mitolojilerin sıkı etkileşimlerine rağmen bütün eski anlatıları ve Kur’an’ın ilk muhataplarını atlayıp -halbuki bunlar özellikle Kur’an gibi eski bir kitabı anlamak için hayati öneme sahiptir- 21. Yüzyıl gözlükleriyle Kur’an’ı bütün bu unsurlardan izole şekilde okuyarak belli sonuçlara varıp argüman ileri sürüyorlar. Ancak bu özellikle Kur’an gibi 21.Yüzyıl insanlarından oldukça farklı bir kitleye ve tarihsel arka plana sahip bir kitap söz konusu olduğunda doğruluğu ve yanlışlığı tarihsel incelemeleri gerektiren bir argüman ileri sürmek için oldukça yanlış bir metottur.

Burada belki şöyle bir itiraz gelebilir: ‘‘Tanrı Big Bang’i önceki metinlere ve onların ilk muhataplarına, alegorik olarak anlatmaya çalışmış olamaz mı?’’

Neden bunu kabul edelim ki? Neden yukarıdaki doğaüstü anlatıları bilimsel bir gerçeğe yoralım? Burada her şeyden önce bilimsel mucize argümanlarını savunanların bu doğaüstü anlatıların bir tür kozmolojik gerçeğe işaret ettiğine inanmak ve bu anlatıların bu bilimsel gerçek için bir tür benzetme işlevi gördüğüne dair ek gerekçeler sunması gerekiyor.

Sonuç olarak Big Bang mucizesi argümanı da üçüncü öncülün, yani ilgili iddianın Kur’an’dan önce bilinmediği yahut bilinmesinin mümkün olmadığının, hem de birinci öncülün 2.2.b kriterinin, yani -önceki metinler ışığında- tarihsel bağlam ile uyumun gerekliliklerini yerine getirememektedir yani tıpkı evrenin genişlemesi mucizesinde göğün genişliğindeki gibi bu argüman da yer ve göğün ayrılması ifadesinin tarih içerisinde aldığı farklı referansları görmezden gelmesi nedeniyle başarısızdır.

Dağların Hareketi Mucizesi

 ‘‘Kuran: Hiç Tükenmeyen Mucize’’ isimli kitaptan:

‘Dağları görürsün de onları durgun sanırsın, oysa onlar bulutların hareketi gibi hareket etmektedirler. Bu her şeyi sapasağlam, mükemmel yapan Allah’ın sanatıdır. Gerçekten O yaptıklarınızdan haberdardır. 27-Neml Suresi 88’

Yeryüzünün en sabit görünümlü şekli dağlardır. Dağların ulaşılmazlığı fikri, bazı çok tanrılı inançlarda, dağların tepelerinde tanrılar olduğunun düşünülmesine bile sebep olmuştur. Dağların ulaşılmazlığı kadar yerinden oynamaz sabit görüntüsü de insanlar için bir aldatmacadır. Ayet bu algı yanılmasını ortaya koymakta ve dağların bulutlar gibi hareket ettiğini söylemektedir. En sabit görüntüyü veren dağlar bile hareket ediyorsa, onlarla beraber tüm yerküremiz hareket ediyor demektir. Ayet insanların algı yanılgılarından kaynaklanan sabit Dünya fikrini böylece yıkmakta ve en sabit görüntülü dağların hareketini bulutlara benzeterek, o dönemin insanları için inanılmaz olan bir bilgiye işaret etmektedir. [14]

Bu argümanın en ciddi kusuru, dağların (veya dünyanın) hareket ettiğine referansta bulunduğu iddia edilen ayetin birçok yönden bağlamından koparılmış olmasıdır. Yani bu argüman, 2.2.a. kriterini yani metnin bağlamı ile uyum kriterini ihlal etmektedir. Nitekim hemen bir önceki ve sonraki ayetlere baktığımızda dağların hareketinin kıyamet bağlamında gerçekleşecek bir olaya referansta bulunduğunu görebiliriz:

• ‘‘Sûra üfürüleceği gün, Allah’ın dilediği dışında herkes, göklerdekiler, yerdekiler dehşet içinde kalacaktır. Hepsi boynunu bükmüş bir halde O’nun huzuruna gelir.’’ (Neml 87)
• ‘‘İyilik ve güzellik getirene, getirdiğinden daha hayırlısı vardır. Onlar o gün korkudan güvene çıkmışlardır.’’ (Neml 89)

Dahası, Kur’an’da dağların hareketi birden çok yerde geçer ve bunların hepsinde bağlam kıyamet günüdür:

• ‘‘O gün dağları yürüteceğiz. Ve yeryüzünü dümdüz görürsün. Hiç kimseyi bırakmaksızın onların tamamını mahşerde toplarız.’’ (Kehf 47)
• ‘‘Ve dağlar bir yürüyüşle yürür. Vay hallerine o gün, yalanlayanların, Ki onlar bir batağa dalmış oynamaktadırlar.’’ (Tur 10-12)
• ‘‘Sûra üfürüldüğü gün, bölükler halinde geleceksiniz. Gök açılmış, kapı kapı oluvermiştir. Dağlar yürütülmüş, bir serap oluvermiştir. Cehennem, bir gözetleme yeri olmuştur.’’ (Nebe 18-21)
• ‘‘Dağlar un-ufak edilip savrulduğunda, Resuller vakte bağlandığında, Hangi gün için vakte bağlandılar? Ayrım ve hüküm günü için.’’ (Mürselat 10-13)
• (Ayrıca bkz. Tekvir 3, Hakka 14, Karia 5, Mearic 9)

İlgi ayetin referansının, ayet bağlamdan koparıldığı için yanlış veya keyfi verildiğine dair getirilen itiraza verilen klasik yanıt genellikle Neml 88’in ilk cümlesinde kullanılan üsluba başvurmak oluyor. Zira bu argümanın savunucularına göre ayet, ‘‘dağları durgun sanırsın’’ derken halihazırda insanların dünyadaki bilgisine atıf yapmaktadır, zira insanlara göre dağlar gerçekten durgun görünür. O halde hemen bir sonraki cümledeki dağların hareketi de aslında evrene dair bir bilgiyi içermektedir değil mi?

Hayır. Nitekim öncelikle Neml suresi’nin bağlamı (Neml 87, Sûra üfürüleceği gün) dahil dağların hareketiyle alakalı tüm ayetlerde belli bir günden bahsedildiği bizzat ayetlerin kendinde yazmaktadır (sûra üfürüleceği gün, sûra üfürüldüğü gün, gün olur, o gün vs.). Kaldı ki devamındaki bağlamın da kıyamette yaşanacak olayları içerdiği açıktır. Haliyle dağların belli bir tür hareketinin belli bir günde (kıyamet) gerçekleşeceğine yönelik referansın gücü burada epey yüksektir. Dahası, dağların hareketinin geçtiği belli ayetlerde dağların yürüyüşü bizzat gelecekteki bir gün de gerçekleşecek gelecekteki bir olay olarak sunulur (bkz. Kehf 47).

Dahası, kıyamet gününde dağların hareket edeceği diğer metinlerde de geçen, oldukça klasik bir anlatıdır. Ancak Kur’an gibi tarihsel etkileşimi yüksek bir kitap, bu argümanda da metnin bağlamının yanı sıra tarihsel bağlamdan da koparılarak, keyfi bir şekilde yorumlanmıştır:

‘‘Kuzu altıncı mührü açınca, büyük bir deprem olduğunu gördüm. Güneş keçi kılından yapılmış siyah bir çul gibi karardı. Ay baştan aşağı kan rengine döndü. İncir ağacı, güçlü bir rüzgarla sarsıldığında nasıl ham incirlerini dökerse, gökteki yıldızlar da öylece yeryüzüne düştü. Gökyüzü dürülen bir tomar gibi ortadan kalktı. Her dağ, her ada yerinden sökülüp alındı Dünya kralları, büyükleri, komutanları, zenginleri, güçlüleri, özgürü kölesi herkes mağaralara, dağlardaki kayaların arasına gizlendiler. Dağlara, kayalara, ‘Üzerimize düşün!’ dediler, ‘Tahtta oturanın yüzünden ve Kuzu’nun gazabından saklayın bizi! Çünkü onların gazabının büyük günü geldi. Buna kim dayanabilir?’ (italikler bana ait).[15]

Haliyle Neml 88’deki dağların hareketi hem Neml 88’in, hem dağların hareketini geçtiği (aralarında açık açık gelecekteki bir olay olarak tasvir edildiği ayetler de dahil) diğer ayetlerin hem de yine dağların hareketinin yer aldığı diğer metinlerin bağlamından koparılarak referansı saptırılmıştır. Tek başına ‘‘dağları durgun sanırsın’’ ifadesi hemen yukarıda saydığım, ayetin çok sayıda kıyamete yönelik referansını ortadan kaldıracak güce sahip değildir ve bu ayetin kıyamete atıfta bulunduğu, evrenle alakası olmadığı şeklindeki bir yorumu da (zira lehinde bir sürü delil vardır) gayrimuhtemel veya mantıksız kılmaz. Bu ayetin ilk cümlesinin yani ‘‘dağları durgun sanırsın’’ ifadesinin ‘‘bugün durgun gördüğümüz dağların kıyamette yürütüleceği’’ şeklinde yorumlanamayacağını düşünmemiz için bir gerekçe olmadığı gibi böyle bir yorum oldukça makuldür de (kendinize sorun: gerçekten hem Neml 88’in, hem dağların hareketiyle alakalı kimi açık açık gelecekteki bir olgudan bahsedildiği belli olan diğer ayetlerin hem de diğer kutsal kitaplardaki benzeri bir ifadenin bağlamı kıyamet iken sadece tek bir ayetteki ‘‘dağları durgun sanırsın’’ ifadesinin bütün bu bağlamları yok edip evrenle alakalı bir şey söylediği yorumu elimizdeki tek makul yorum olarak kalmakta mıdır?). Kaldı ki Kur’an zaten birçok yerinde tıpkı bu ayette olduğu gibi geleceğe yönelik bir olgudan bahsederken şimdiki zamana yönelik tespitler aktarır.

‘‘Dağları durgun sanırsın’’ itirazına karşı cömert olunsa dahi bu ancak dağlara yönelik bilimsel bir bilgiye yönelik alternatif bir yorum sunabilir. Asla kıyamet yorumunu mantıksız yapmaz. Bilimsel mucize argümanlarının savunulması için referansta bulunulduğu iddia edilen olgunun referansının açık olması gerektiğini, alternatif çeviri ve/veya yorumların mantıksız olduğunun gösterilmesi gerektiğini söylemiştik (evrenin genişlemesi argümanında değerlendirdiğim ‘‘kudretliyiz’’ anlamı gibi). Bu itiraz bunu başaramamaktadır. Bunu anlamak için şunu sorabiliriz: ‘‘eğer dağlar hareket etmiyor olsaydı, Kur’an haksız mı çıkacaktı?’’ Bir başka deyişle ‘‘kıyamet ayetlerinin arasında geçen bu ifade, gerçekten açık bir şekilde dağlara yönelik bilimsel bir bilgi mi vermektedir?’’ Cevabın ‘‘hayır’’ olduğu açıktır. Haliyle bu itirazın gücüne verdiğimiz imtiyaz dahi en fazla tıpkı göğün genişliği ile ilgili bölümde tartışıldığı gibi dağların hareketine dair iki tane yorum doğurur ancak hangisini tercih edeceğimize yönelik bir gerekçeyi döngüselliğe düşmeden sunamaz, referansı en iyi ihtimalle muğlak kalır (ancak unutmayın, ayetin referansının kıyamet olduğu esasında apaçık ortada).

Burada belki şöyle bir itiraz daha sunulabilir. ‘‘Kur’an neden kıyameti tasvir etmek için başka şeyler değil de bilimsel bir yönü de olan bir ifade kullandı?’’

Her şeyden önce Kur’an kıyamette insanların çevresinde sık sık gözlemlediği şeylere atıfta bulunur ve kıyamette bu şeylerin genel gözlemlerin tersine hareket edeceğini söyler. Örneğin yıldızların ve güneşin döküleceğini ve dağılacağını söyler. Haliyle insanların deneyimlerine konu olan şeylerden birinin de dağlar olması, kıyamet tasvirlerinde beklenilir bir şeydir. Ve insanların onları durgun sanmasından dolayı da onların gözlemlerin aksi yönünde hareket edeceğinin söylenmesi de Kur’an’ın genel kıyamet tasviri açısından uyumludur. Zira Kur’an kıyamet için sadece dağlardan bahsetmez, dağlar bahsettiği şeylerden biridir, diğer bahsettiği şeylerde de bilimsel bir olguya yorulabilecek bir şey yoktur (haliyle dağlar söz konusu olduğunda da bunu kabul etmemek bir gerekçe yok). Haliyle bu açıdan ortada mucizevi veya şaşırılması gereken bir şey yoktur.

Dahası bilimsel bilgi vermekten oldukça uzakta olan (mitolojilerdeki yerin ve göğün ayrılması gibi) doğaüstü anlatıların bir kısmının bilimsel birtakım verilere benzemesi veya o şekilde yorumlanabiliyor olması da neden şaşırtıcı olsun ki? Buna zaten birçok kutsal olmayan kitapta da rastlanabileceğini düşünüyorum.

Sonuç olarak dağların hareketi mucizesi dağların hareketinin referansında 2.2.a. kriterini -metnin bağlamı ile uyum kriterini- hem Kur’an özelinde hem de diğer metinler özelinde ihlal etmektedir.

Embriyo Mucizesi

Aynı kitaptan:

‘Sonra o damlacığı asılıp tutunan bir şeye dönüştürdük. Sonra asılıp tutunan şeyi, bir çiğnemlik ayrı et parçası haline getirdik. Sonra bir çiğnemlik et parçasını, kemik olarak yarattık. Sonra kemiğe et giydirdik. 23-Muminun Suresi 14 …Kemiklere de bir bak. Nasıl yerli yerince düzenliyoruz onları ve sonra da onlara et giydiriyoruz. 2-Bakara Suresi 259’

Embriyo başlangıçta kemiksiz ‘bir çiğnemlik et’ formundadır. Embriyodaki kıkırdak doku, ayette söylendiği gibi sonradan kemikleşmeye başlar. Yine aynen ayetin söylediği gibi kemikleşme başladıktan daha sonra kas etleri oluşarak kemikleri sarar. Ayette geçen ‘lahm’ kelimesi ‘kas etleri’ için kullanılmaktadır. Kuran’da 1400 yıl önce haber verilen bu oluşum sırasından bilim çok yakın döneme dek habersizdi. Bu dönemde kemiklerin ve kasların beraber oluştuğu düşünülüyordu. Gelişmiş mikroskoplar ve anne karnının içine giren mikro kameralar, Kuran’ın haklılığını bir kez daha göstermiştir. [8]

Embriyonun gelişim aşamaları da, sözde Kur’an mucizeleri arasında en yaygın olanlardan biridir. Öncelikle bu argümanın ilk öncülden başarıyla geçtiğini söyleyebiliriz. Diğer 3 argümanın, birtakım ifadelerin referansında gerek önceki metinlerden, gerek Kur’an’ın ilk muhataplarının algılarından, gerekse de Kur’an metninin bağlamından kaynaklı bir tür referans problemi yaşadığını görmüştük. Ancak bu argümanın çevirisinde bir hata olmadığı gibi referansta bulunduğu şeyin de embriyo olduğunu düşünmek makuldür. Peki ya 3. öncül? İşler burada bilimsel mucize argümanı savunuru için pek iyi gitmemektedir.

Bilimsel mucize argümanlarının üçüncü öncüllerinin savunması genelde ‘‘o dönemin insanları bunu nereden bilsin, Muhammed 6-7. Yüzyılın çöllerinde yaşayan biriydi’’ şeklindeki yüzeysel açıklamalara ve ilgili bilimsel olgunun resmi kabul tarihine başvurmaktan öteye gitmez.

İlk yaklaşım ile ilgili bu argüman özelinde ilk sorun, dönemin Araplarının hayat tecrübelerinin yok sayılmasıdır. Evet, o dönemin Arapları teknolojiden yoksundu ve bugünün birçok bilimsel verisini de keşfedecek zihinsel donanıma sahip değillerdi. Ancak buradan, onların, uzun yıllar boyunca, deneyimlerine konu olan şeyleri algılama ve yorumlama açısın bizden farklı olduklarını düşünmemiz için hiçbir gerekçemiz yoktur. Dönemin Arapları her ne kadar modern tıbbın imkanlarından yoksun olsalar da kadınların veya dişi hayvanların hamilelik, düşük vb. hallerinden haberdar olmamaları pek mümkün değildir. [9] Haliyle bu bilgileri uzun yıllar (Kur’an’dan da çok öncesine dayanacak şekilde) gözlemlerine dayalı olarak veya çeşitli toplumlarla irtibatları sayesinde öğrenmeleri pek muhtemeldir.

İlk yaklaşımın ikinci bir sorunu da bir önceki argüman ile benzer şekilde ilgili ifadeye dair tarihsel bir araştırma zahmetine girilmemesidir. Embriyoloji binlerce yıllık bir alandır ve insanlar, rahimde nasıl geliştiğimiz konusuyla uzun yıllar ilgilenmiştir. Haliyle embriyonun hallerine dair de çok sayıda gözlem aktarılmıştır. Örneğin Aristoteles (MÖ. 384-322), şöyle söyler:

Tıpkı aklın dış dünyada ilgili kişilerin gelişimini gözeterek davrandığı gibi, embriyo söz konusu olduğunda da Doğa, en saf maddeden et ve diğer duyu organlarının bedenini oluşturur; onlardan arta kalan artıklarla da kemikleri, sinirleri, saçları, ayrıca tırnakları, toynakları ve benzerlerini meydana getirir. Bu nedenle, bunlar biçimlerini en son kazanır; çünkü Doğa’nın onlar için kullanabileceği artık maddeye sahip olmasını beklemek zorundadırlar. Kemikler, öyleyse, organların ilk biçimlenişinde meniden ya da ondan arta kalan artık maddeden yapılır. [10]

Galen de (MS. 129-216) ceninin rahme tıpkı bir meyvenin ağaca bağlı olması gibi bağlı olduğunu aktarmıştır. [11]  Ayrıca onda Gebeliğin ikinci döneminde ceninin et biçimine geldiğini ve ardından kemiklerin üzerinde etin büyüdüğüne dair iddialar da görmekteyiz. [12] Hatta Basim Musallam, Galenci Embriyoloji ile Kur’an arasındaki paralelliği fark edip İslam alimlerinin bunu Kur’an’i terminolojiyle nasıl açıkladığından bahsetmiştir:

‘‘Kur’an ve hadislerin müminler için ortaya koyduğu gelişim aşamaları, Galen’in bilimsel açıklamasıyla tam olarak uyuşuyordu. Örneğin De Semine’de Galen embriyo oluşumunda dört dönemden söz eder: (1) meni maddesi olarak; (2) kanlı bir şekil (henüz etten yoksun, kalp, karaciğer ve beynin ilkel hâlde belirsiz olduğu); (3) fetüs et ve sağlamlık kazanır (kalp, karaciğer ve beyin belirginleşir ve uzuvların oluşumu başlar); ve nihayet (4) tüm organlar tam olgunluğuna erişir ve fetüs can bulur. Ortaçağ düşüncesinin Kur’an ile Galen arasındaki bu uyumu fark ettiğinden şüphe yoktur; zira Arap bilimi, Galenci aşamaları tanımlarken aynı Kur’ani terimleri kullanmıştır (İbn Sina’nın Galen aktarımında olduğu gibi): birinci için nutfa, ikinci için ‘alaqa’, üçüncü için ‘biçimlenmemiş’ ‘mudğa’, dördüncü için ise ‘biçimlenmiş’ ‘mudğa’.’’ [13] Benzer bir tema Augustinus, Nissalı Gregorios veya kutsal Hint metinlerinde de yer almaktadır.

3. öncülün savunusu ile ilgili ikinci yaklaşım da bilimsel bir olgunun bilimin amaç ve yöntemleri ile sistematik bir şekilde ortaya konulduğu ve böylece bilimsel kabul gördüğü tarihin ilgili olgudan daha önce haberdar olunmadığını varsaydığından dolayı eksiktir/hatalıdır. Ancak bir olgunun bilimsel olarak resmi kabul tarihi o olgunun daha öncesinden hiçbir şekilde bilinmediği anlamına gelmez, kaldı ki bilim tarihi aksi örneklerle doludur. Bir olgunun bilim camiasında kabulü, genelde o olgunun sistematik hale getirilip geliştirilmesine dayanır. Örneğin evrim, Darwin’den önce de en azından ana hatlarıyla bilinen bir şeydi. Veya zamanın göreliliğini Einstein’dan önce Leibniz de biliyordu. Embriyonun gelişim aşamaları da öyle, yukarıdaki örnekler de zaten bunu gösteriyor.

Sonuç olarak, o dönemin Araplarının dahi bilmesinin muhtemel olduğu bir olgu zaten Kur’an’dan yüzyıllar önce de başka kaynaklarda geçmektedir. Dahası bu kaynakların önemli bir kısmı da kutsal metinler değildir. Haliyle 3. öncül, ‘‘bu olguların o dönemin insanları tarafından bilinme imkanı yoktur’’ açıkça yanlıştır.

Eğer bilimsel mucize argümanlarına biraz aşinaysanız, tam şu anda, kulağınızda şu ses yankılanmış olabilir ‘‘e tamam ama, Kur’an’ın diğer kaynaklardan onca yanlış bilgi arasından hep doğru bilgileri almış olması da bir mucize!’’

Ancak bu, baştaki bilimsel mucize argümanından o kadar farklı bir argümandır ki, artık bilimsel mucize argümanı ile hiçbir alakası yoktur. Nitekim bilimsel mucize argümanının temel iddiası, Kur’an’ın o dönemlerde bilinmeyen/bilinemeyecek bir iddia ortaya attığı iken bu ikinci argüman, bu iddianın tam tersi ile -Kur’an’ın kendisinden önce halihazırda bilinen şeylerden yanlış olanlardan ziyade doğru olanları seçtiği- karşımıza çıkmaktadır. Haliyle bu alakasız argüman, kendi başına savunulmalı ve kendine özgü bir formülasyona ihtiyaç duymaktadır. Ancak temel iddiası açısından baktığımızda (Kur’an diğer kaynaklardan doğru bilgileri alıp yanlışları almamıştır) iki problem göze çarpmaktadır.

Öncelikle Kur’an’a yönelik, bilimsel mucize iddiaları kadar bilimsel çelişki iddiaları da vardır ancak bilimsel mucize argümanı savunucuları her iki argümana da eşit standartları uygulamamaktadır. Nitekim ilk argümanlarda ayetlerin olası birçok anlamı veya referansı arasından bilimsel mucize çıkarmaya daha müsait olanlar keyfi olarak seçilirken, ikinci argümanlarda da yine keyfi olarak tam tersi yapılıyor. Veya bilimsel çelişki argümanlarına karşı, belli ayetlerde geçen kelimelerin çevirisinin ne olması gerektiği/nasıl bir anlam verilmesi gerektiği konusunda ilgili ayetin bütün Kur’an’da nasıl geçtiğine veya farklı anlamlarına tek tek bakılırken, bilimsel mucize argümanlarında genellikle böyle yapılmayıp, ilgili ayetin günümüz biliminin verilerini çağrıştırması o anlamı vermek için yeter görülüyor, bağlama yahut olası anlamlara pek fazla bakılmıyor. Kısacası ‘‘tevil’’ denen şey olduğu sürece zaten Kur’an’da bir tür çelişki olmasının önü metodolojik olarak kapanıyor. Haliyle Kur’an’ın hep doğruları seçtiği, yanlışları seçmediği iddiası da bu noktada anlamsız oluyor.

Bu manevradaki bir diğer sorun da diğer metinler ile Kur’an’ın paralel anlatılarına yalnızca bilimsel mucize iddiaları veya şimdi ele aldığımız argüman yani Kur’an’ın lehinde olduğu düşünülen unsurlar söz konusu olduğunda değinilmesidir. Bu ya -yukarıda gördüğünüz gibi- mucize olarak sunulan iddianın daha önceki metinlerde de geçtiği gösterilince ‘‘zaten Allah onlara da elçi gönderdi’’ denerek yapılıyor ya da şimdi gördüğünüz gibi ‘‘Kur’an diğer metinlerden hep doğruları almış’’ denerek yapılıyor. Ancak Kur’an’a yönelik bilimsel çelişki iddiaları (6 günde yaratılış, dünyanın düz olması vs.) ortaya sunulduğunda, çelişkili olduğu düşünülen ayetler önceki metinlerde de Kur’an’da çelişkili olduğu iddia edildiği şekliyle yer almasına rağmen diğer metinler bir anda ellerinin tersiyle bir kenara itiliyor. Çelişki iddialarında diğer metinlerden bihaber hale geliniyor.

Örneğin yaratılış Kur’an’dan önceki neredeyse tüm metinlerde ‘‘6 gün’’ olarak geçerken Kur’an’daki ‘‘yevm’’ kelimesi bir anda ‘‘evre/dönem’’ oluveriyor, farklı bir çeviriye başvuruluyor, ‘‘Allah diğer kavimlere de elçi gönderdiğine göre benzer anlatıların olması gayet muhtemel’’ denerek ‘‘gün’’ çevirisine sadık kalınmıyor. Naziat Suresinin 30. Ayetindeki ‘‘yeryüzünün yayılıp serilmesi’’ ifadesi de Kur’an öncesi onca metinde bu şekilde yer alırken (ilk argümanda vermiş olduğum Tevrat ayetine bakınız) ve hatta Kur’an meallerinin de kahir ekseriyetinde bu anlam verilmişken, bir anda ayetteki ‘‘dahv’’ kelimesinin anlamı ‘‘yuvarladık’’ oluveriyor.

 Veya Kur’an gibi (aslında birçok metin gibi) tarihi etkileşimi yüksek olan bir metin söz konusu olduğunda çelişki iddialarının muhatabı olan ayetlere anlam verirken veya onları tevil ederken diğer metinlerde ilgili ifadelerin nasıl geçtiği gündeme gelmiyor, sadece Kur’an üzerinden, bütün tarihi arka plan bir kenara atılarak kelimelere çelişkiden sıyrılması için gerekli anlamlar veriliyor.

Aslında yapılan şey basit: önce Kur’an 21. Yüzyılın bilimsel arka plan bilgileriyle okunuyor, bilimsel bir iddiaya işaret ettiği zannedilen ayetler öylece alınıp, daha önceki metinlerdeki benzer ifadeler Kur’an’ın mucizesine halel getirmeyecek şekilde yorumlanıyor. Bu da zaten çoğu zaman (Big Bang mucizesinde gördüğümüz ve bir sonraki argümanda göreceğimiz gibi), önceki kitaplardaki anlatıların bağlamlarından kopartılması veya tam da Kur’an’da işaret ettiği iddia edilen 21. Yüzyılın bilimsel olgularıyla uyumlu hale getirilmesi suretiyle yapılıyor. Örneğin yer ve göğün bitişikken ayrılmasına Kur’an en baştan ele alınıp bugünün bilimsel verileri sayesinde Big Bang anlamı veriliyor, diğer mitolojilerdeki Big Bang ile alakası olmayan anlatılar da sırf Kur’an’dakine Big Bang anlamı verildiği için Big Bange atıf yapan ‘‘alegoriler’’ olarak değerlendiriliyor. Yani Kur’an’dan önceki metinlerde Kur’an ile paralellik gösteren iddiaların doğruluğu veya referansta bulunduğu olgu bağımsız olarak ortaya konmuyor (kaldı ki o anlatıların bağlamı da evren ile alakalı olmuyor), en baştan Kur’an bütün bağlamlardan koparılıp bilime yoruluyor, ardından o Kur’an öncesi metinlerdeki alakasız anlatılar Kur’an’dan dolayı evrenle ilgiliymiş ve doğru şeyler söylüyormuş gibi anlaşılıyor.

Diğer kitaplarla ortak Kur’an ayetlerinin bilimle çeliştiği iddialarına karşı da yukarıdakinin tam aksine, diğer metinlerin ne dediğine hiç bakılmadan çözüm getirilmeye çalışılıyor (az önce örneğini verdiğim 6 günde yaratılış gibi). Bu tür çifte standartlardan dolayı yeni argümanımızın temel iddiası ‘‘Kur’an yanlışları değil de doğruları seçti’’ iddiası da anlamsız olmaktadır. Haliyle bu yeni argüman da başarısızdır.

Sonuç

Özetlemek gerekirse, Kur’an mucizesi argümanları çok sayıda hataya düşmektedir. Her şeyden önce sonucunun mucize gibi olağanüstü bir şeyi vadeden argümanlar sistematik bir şekilde inşa edilmemekte, öncüllerinin savunusu oldukça yüzeysel kalmaktadır. Onun dışında birçok mucize argümanı daha detaylı incelendiğinde başarılı bir bilimsel mucize argümanı için gereken öncül ve kriterlerden en az birini karşılayamamaktadır. Bunların sebepleri arasında, Kur’an’da yer alan ifadelerin alternatif çevirilerini veya referanslarını görmezden gelerek keyfi seçimlerde bulunma, ifadeleri hem Kur’an hem de Kur’an öncesi metinlerin bağlamından koparma ve hem dönemin Araplarının hayat tecrübesi hem de geçmiş metinlerde ilk defa Kur’an’ın bildirdiği zannedilen olguların zaten yer aldığı gerçeğinin yok sayılması yatmaktadır. Burada en yaygın savunulan, kanaatimce en ciddiye alınabilir 4 tane mucize argümanını ele almış olsam da bilimsel mucize argümanına örnekler bundan çok daha fazladır. Neyse ki ele aldığım bu argümanların her biri, başarılı bir argüman için gerekli neredeyse bütün kriterlerden en az bir farklı kriteri karşılayamamaktadır. Yani yukarıdaki başarılı bir bilimsel mucize argümanı için ihtiyacımız olan kriterlerden her biri (çoğu argüman için birden fazlası) en az bir argümanı başarısız kılmaktadır. Dolayısıyla bu tür argümanların neden başarısız olduğuna dair bu 4 örnekle ana fikri aktardığımı düşünüyorum. Ayrıca diğer bütün mucize argümanları da aynı hatalara düştüklerinden yani en az bir kriteri bu argümanlarla benzer sebeplerden dolayı karşılayamadıklarından dolayı (örneğin; gece ve gündüzün yörüngede hareket etmesi mucizesi, tıpkı evrenin genişlemesi mucizesi gibi -dönemin insanlarının yani ilk muhatapların kültürel arka planların, biliş seviyelerini, deneyimlerini ve dilin evrimini görmezden gelecek şekilde- keyfi bir referansa dayanır. Denizlerle alakalı mucize iddiaları tıpkı embriyo mucize gibi, kültürel etkileşim, eski metinler ve ticaretten gelen deneyimlerden dolayı bilinebilir şeylerdir. Demirin indirilmesi mucizesi, tıpkı Big Bang mucizesi gibi eski kaynaklarda bağlamı bambaşka olan bir ifadenin -önceki metinler ışığında- tarihsel bağlamını görmezden gelinmesine dayanır. Pulsar yıldızı mucizesi, tıpkı dağların hareketi mucizesi gibi metnin bağlamını görmezden gelmeyi gerektirir.) yer vermenin yazıyı gereksiz şekilde uzatacağını düşündüğüm için yazımı burada sonlandırıyorum.

---

Yazımı bilgi ve düşünceleriyle zenginleştiren değerli dostum Berk Celayir’e teşekkürlerimi sunuyorum.

---

Dipnotlar

• [1] Kuran Araştırmaları Grubu, Kur’an: Hiç Tükenmeyen Mucize, (İstanbul: İstanbul Yayınevi, 2001), s. 21–22
• [2] Süleyman Gezer, Kur’an’ın Bilimsel Yorumu: Bir Zihniyet Tahlili, (Ankara: Ankara Okulu, 2016), s. 170
• [3] Yeşaya 42: 5-6
• [4] Kuran Araştırmaları Grubu, Kur’an: Hiç Tükenmeyen Mucize, (İstanbul: İstanbul Yayınevi, 2001), s. 29-31
• [5] Hasan Aydın, Felsefi Antropolojinin Işığında Hz. Muhammed ve Kuran, (İstanbul: Bilim ve Gelecek Kitaplığı, 2014), s. 17
• [6] Seidenberg, A. (1969). The Separation of Sky and Earth at Creation (II). Folklore, 80(3), 188–189. https://doi.org/10.1080/0015587X.1969.9716636
• [7] Seidenberg, A. (1969). The Separation of Sky and Earth at Creation (II). Folklore, 80(3), 190. https://doi.org/10.1080/0015587X.1969.9716636
• [8] Kuran Araştırmaları Grubu, Kur’an: Hiç Tükenmeyen Mucize, (İstanbul: İstanbul Yayınevi, 2001), s. 197-198
• [9]  Süleyman Gezer, Kur’an’ın Bilimsel Yorumu: Bir Zihniyet Tahlili, (Ankara: Ankara Okulu, 2016), s. 160-161
• [10]  Aristotle, On the Generation of Animals, trans. Arthur Platt, s. 37.
• [11]   M. H. Green (ed. & trans.), The Trotula: A Medieval Compendium of Woman’s Medicine, (Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2001), s. 99.
• [12]   Galen, On Semen, ed. & trans. Phillip De Lacy, Corpus Medicorum Graecorum V 3,1 (Berlin: Akademie Verlag, 1992), p. 93–95.
• [13] B.F.Musallam, Sex and Society in Islam: Birth Control Before the Nineteenth Century, (Cambridge: Cambridge University Press, 1983), s. 54
• [14] Kuran Araştırmaları Grubu, Kur’an: Hiç Tükenmeyen Mucize, (İstanbul: İstanbul Yayınevi, 2001), s. 113-114
• [15] Vahiyler: 12-17

---

Yazar: Fevzi Ata Demirtaş

Editör: Berk Celayir