İki uzman, bu yılın başlarında kürtaja dair ahlaki bir tartışma için kalemine sarılmıştı. Townhall.com tarafından yayınlanmış olan bir yazıda da belirttiğim üzere onlara katılmıyordum, onlar da cevap yazdı.
Nisan ayında Salon, “Kürtaj karşıtı yaklaşım ahlaki olarak niçin güçsüzdür?” manşetiyle bir makale yayınladı. Morehouse College’da felsefe doçenti olan Nathan Nobis ve Johns Hopkins Hastanesi’nde moleküler genetik patoloji alanında doktora araştırmacısı olan Jonathan Dudley, kürtajın ahlaki ve etik açıdan yapılması gerekilen bir şey olduğunu savundu.
“Öyleyse kürtaj cinayet midir?” diye sormuşlardı. “Şayet yaygın bir şekilde kullanılagelen insan yaşamını sona erdiren diğer tıbbi prosedürler yanlış değilse, kürtaj da cinayet değildir. Fakat durum böyle değil; o halde kürtaj da değil.”
Bu görüşlerine örnek olarak, organ bağışçılarına işaret ettiler.
“İlk olarak; ABD eyaletlerinin tümünde ve çoğu ülkede, eğer bir kişi organ bağışçısı olmayı seçmişse, kişi tam bir beyin ölümü geçirdiğinde, vücudu hala hayatta olsa bile organları nakil için alınabilir” diye yazmışlardı. “Organların alınması, hala canlı olan insanların kesilmesi ve organlarının sonunda kalp alınana ve kişi ölene dek birer birer çıkarılmasını içerir; ki bu uygulamada kişi prosedür gereği doğrudan öldürülür.”
Kaleme aldığım cevabımda, argümanlarındaki rahatsız edici birkaç noktaya değindim.
Beyin ölümü geri döndürülemez, çünkü iyileşme şansı yok. Doğmamış bir bebek hayatına yeni başlamaktadır ve çoğu zaman da tamamen sağlıklıdır.” dedim. Diğer yandan Nobis ve Dudley, “okuyucularının beyin ölümü gerçekleşen bir kişinin hala ‘canlı’ olduğuna ve ‘öldürülebileceğine’ inandığını varsaymışlardır; ki bu belki de kürtaj tartışmasının her iki tarafında da oldukça tartışmalı bir şey.
Yazıma verdikleri yanıtta organ bağışı örneklerini yeniden ele aldılar. Demin de söylediğim gibi; kürtaj kasıtlı olarak masum bir insanın hayatını mahvetmekse, o halde “genel olarak kabul edilen organ bağışı uygulamaları da yanlış olmalıdır.” diye başladılar. Bunun nedeni olarak da, “bu uygulamaların her ikisinin de (organ bağışı örneği ve kürtaj) masum bir insanı kasten öldürmeyle ilgili bir benzerliği paylaşması” olduğunu savundular. Ve sonra şunu eklediler, “Bayan Yoder’e ve çoğu yaşam-yanlısı kuruluşa göre, kürtajı yanlış yapan da tam olarak bu.”
Nobis ve Dudley, bir yandan “kürtajın asıl amacının masum bir insanı öldürmek olmaya indirgenemeyeceğini” savunurken diğer yandan “bu amaca ulaşmanın tek yolunun bir insanı öldürmek anlamına gelebileceğini” kabul ediyorlar; çünkü bu, “geri döndürülemez bir şekilde beyin ölümü gerçekleşmiş olmasına rağmen yine de hayatta olan insanlardan nakil yapmak adına hayati organlarını almanın da tek yolu”dur.
Tam da şurada varsayımlarını tekrarladılar: Beyin ölümü gerçekleşmiş bir kişi henüz gerçek anlamıyla ölmemiştir. Şahsi fikrimi bir yana bırakırsak, beyin ölümü gerçekleşmiş bir kişi, tekrar iyileşme olasılığı olmadığından ötürü hem hukuken hem de tıbben ölü kabul edilir.
Kendi argümanları ışığında daha titiz bir şekilde yaklaşmaları gereken ince çizgi şudur: Henüz doğmamış bir insan hayatını, tekrar iyileşme veya yaşama dönme ihtimali olmayan bir “ölü” ile aynı düzlemde değerlendiremez ve kıyaslayamazsınız.
Nobis ile Dudley, “bilinç, hissetme veya farkındalığı mümkün kılan beyne sahip olmayan insanları etkilediği”nden ötürü, “bu türden organ bağışı işlemlerinin yanlış olmadığına yönelik insanların paylaştığı genel kanıyı anlamlı kılan alternatif bir ahlaki çerçeve sunduklarını” belirtiyorlar.
İyi güzel ama niçin bir insanın ahlaki değerini veya statüsünü onun beynine bakarak değerlendiriyoruz ki, bunun ne kadar keyfi bir kriter olduğunun farkında mısınız? Bilişsel olarak engelli bir kişi bu türden bir denklemin neresinde durur mesala?
İşte bu sebeplerden ötürü bana sorarsanız karşımızdaki uzmanlar yanıtladıklarından çok fazla soru ve sorun doğuruyorlar..
Şöyle diyorlar: “Ahlaki değeri, bilinç sahibi olmayı mümkün kılacak bir beyine sahip olmaya dayandırmanın doğuracağı sonuç, ahlaki değerin böyle bir beyin var olmaya başladığında başlayıp (yani gebeliğin ikinci yarısında) ve böyle bir beyin var olmaya son verdiğinde de sona erdiği”ni söylemek anlamına gelir. Şöyle de devam ediyorlar: “<Beyin ölümü> herkesçe bilinen ve ahlaki açıdan da oldukça mühim kavramdır ama yine de yaşamın başlangıcına dair “beynin doğumu/oluşumu” veya “beynin aktifliği/canlılığı” gibi benzer kavramlar pek bilinmemektedir; onları da göz önüne almak ve bilmek gerekir.”
Benim soru ve itirazlarımın devamı şöyle: Nobis ve Dudley, bu çağda bile beyne yönelik çok az şey bilmemize rağmen böylesi bir beyin temelli kavrayışın pek de güvenilir olmadığını görebilirler mi? Mesela bir kişinin tam olarak hangi aşamada beyin ölümü gerçekleşti diyip tam olarak hangi aşamada “beyne aktif/canlı” deme hakkımız vardır? Bilinç ne anlama gelir ve ne zaman ona sahip oluruz? “Hamileliğin ikinci yarısında” beynin oluşmaya başladığını iddia ediyorsunuz ama bunun anlamı tam olarak nedir, tam olarak hangi gün hangi saat hangi saniyeden söz ediyorsunuz? Siz gerçekten de bir bebeğin kürtajla alınabileceği veya alınamayacağı bir zamansal anı tespit edebileceğinizi mi düşünüyorsunuz?
Nobis ve Dudley, yazılarında şöyle bir uyarıda bulunuyorlar: “Son yıllarda toplamda 45 farklı eyalette 250’den daha fazla kürtaj uygulamasını engellemeye yönelik kanun teklifleri sunuldu.” Belki de bu konuda bir tür uzlaşı zemini yakalayabiliriz. Şayet onlar “gebeliğin ikinci yarısında” başlayan ahlaki değere sahip bir insanın öldürmenin doğru olmadığını iddia ediyorlarsa, o halde belki de kürtaj uygulamalarıyla ilgili bazı kısıtlamaları desteklemeleri gerekir.
Nobis ve Dudley, aralarında bir miktar görüş farklılığı olsa dahi benim yazımın “genel okuyucu kitlesini kürtaj gibi komplike ve nüanslı meseleler hakkında daha fazla araştırmaya sevk edip katılmadıkları ve karşı çıktıkları iddiaları daha iyi anlayabilmek için motivasyon sahibi olmaya” teşvik etmesini ümit ediyorlardı.
Bana teşekkürlerini sundular, ben de yazımı okuyup yanıt vermemi sabırla beklediklerinden ötürü onlara teşekkürlerimi sunuyorum.
Katie Yoder – “‘Pro-Choice Ethics’ Prove Abortion Isn’t Murder: A Response“, (Erişim Tarihi: 03.05.2026)
Çevirmen: Taner Beyter
Kürtaj Etiği Hakkında Daha Fazla İçerik:
- Kürtaj Etiği: “Benim Bedenim Benim Kararım” mı? – Doç. Dr. Sibel Kibar & Taner Beyter
- Kürtaj Hakkındaki Görüşünüz Yanlış mı? Eleştirel Düşünce ve Kürtaj – Nathan Jobes & Kristina Grob
- Kürtaj ve Sloganvari İfadeler: Seçim-Yanlısı Argümanlar Kurmak Niçin Daha Zor? – Nathan Nobis & Kristina Grob
- Dini İdeolojiler Kürtaj Politikalarına Yön Vermeye Başladığında Bunun Sonuçlarına Katlananlar Yoksul Kadınlar Oluyor – Gretchen E. Ely
- Kürtaj Etiği – Nathan Nobis
- Kürtaj – John-Stewart Gordon (Internet Encyclopedia of Philosophy)
- Pratik Etik: Kürtaj Tartışmalarına Felsefi Bir Bakış – Taner Beyter
- Kürtaj Çetrefilli bir Meseledir — Michael Huemer
- Judith Jarvis Thomson: Fetüsün Bir Kişi Olup Olmaması Mühim midir? – Joseph T F Roberts
- Bir İnsan Embriyosu Ne Zaman Ahlaki Statü Sahibi Olur? – David Cox
- Yaşam-Yanlısı (Pro-Life) Faydacılar Nerede? – Bryan Caplan
