Felsefeye Yeni İlgi Duyanlar İçin 10 Türkçe Felsefe Kitabı – Taner Beyter

1309 Okunma
Okunma süresi: 7 Dakika

Felsefeye ilgi duymaya başlayanlar için hazırlanan birçok izlek ve liste uzun bir süredir internette dolaşımda. Tesadüf ettiğim bu listelerde, kimileri Sartre’ın Varlık ve Hiçlik’ini kimileri Nietzsche’nin Böyle Buyurdu Zerdüşt‘ünü kimileri ise Hegel’in Tinin Fenomenolojisi’ni önererek bizi epey şaşırtmıştı. Felsefeye yeni ilgi duymaya başlayan bir lise veya lisans öğrencisi veya alanında uzmanlaşmış kişiler için kavramakta zorlanacakları teknik metinler önermek, onları felsefeden bizzat uzaklaştırmaya sebep olacaktır. Eğer felsefeye başlangıç için kitap öneri listesi yayınlayan oluşumların listelerinde Spinoza, Kant, Hegel gibi isimlerin hacimli kitaplarını görüyorsanız büyük ihtimalle Türkçe literatürde tanındığı için bu metinleri (kendileri bile okumadan size önermiş olabilirler diye düşünmüyor değilim) size öneriyor olabilirler. Bu gibi felsefe tarihine damga vurmuş isimler belli bir düzey felsefi arka plan gerektirir, bu arka plan elde edildikten sonra okunmalıdırlar. Biz bu türden bir risk almayacağız, hatta öyle ki ilk etapta felsefe tarihi de önermeyeceğiz. Felsefe tarihi elbette önemlidir, ancak felsefeye başlayanlar ilk etapta tarih değil doğrudan problemler ve argümanlar ile temas etmelidir. Bu felsefi problemler zaten okuyucuyu felsefe tarihine kendiliğinden yönlendirecektir. Bu nedenle listede felsefe tarihi kitap önerisi yer almayacaktır, ancak ille de böyle bir yöntem ile felsefeye başlamak istiyorsanız listemizin sonuna bakabilirsiniz.

Öncelikle felsefeye duyulan ilgiyi motive eden ve teşvik yaratan metinleri okuyarak başlamanız daha sonraki süreçte ilgi duyduğunuz alanlara dair daha kapsamlı metinleri okumanızı kolaylaştıracaktır.


1- Chris Horner & Emrys Westacott- Felsefe Aracılığıyla Düşünme

Eğer felsefe dair henüz hiçbir kitap bitirmediyseniz bu kitap çok iyi bir başlangıç olabilir. Türkçesi gayet anlaşılır olup birçok felsefi yaklaşım, problemler ve düşünce deneyleri ile açıklanıyor. Ayrıca kitabın en büyük avantajlarından biri hem Analitik Felsefe hem de Kıta Felsefesi geleneğine dair dengeli bir noktada durması ve iki gelenekten de söz etmesi. Okuyucuyu felsefe tarihinde boğmadan Metafizik, Bilgi Kuramı, Zihin Felsefesi, Bilim Felsefesi, Ahlak Felsefesi, Siyaset Felsefesi, Sanat Felsefesi ve Din Felsefesi alanlarını hem tarihsel hem de çağdaş örnekler ile ele alınıyor. Bilhassa felsefe lisansında olup bizden öneri metin isteyen arkadaşlara sesleniyoruz, bu kitap sizi alanınıza daha da ısındıracaktır.


2- David Edmonds & Nigel Warburton- Felsefe Muhabbetleri

Alanında tanınan filozoflarla sohbet ederek, onların uzmanlık alanlarına dair güncel ve tarihsel sorular sorma formatında bir metin olması itibariyle oldukça akıcı bir biçimi var. Önce podcast ile başlayıp daha sonra kitap biçimine dönüştürülen bu proje çağdaş felsefe ile tanışmanız için iyi bir izlek sunuyor. Kitap içinde her felsefe alanında en az beş filozof ile ortalama 10 sayfalık sohbetler ediliyor. Toplamda 25 filozof ile sohbet ediyorsunuz.

  • Etik alanında Peter Singer ve Michael Sandel,
  • Politika alanında Will Kymlicka ve Anne Philips,
  • Metafizik ve Zihin Felsefesi’nde David Papineau ve Barry Stroud,
  • Estetik alanında Alain de Botton,
  • Din Felsefesi ve Hayatın Anlamı alanında Stephen Law ile olan sohbetler epey ilgi çekici.

Kitabı okurken bazı teknik kavramlara rastlayabilirsiniz, ancak bu kavramları ve yaklaşımları araştırarak yeni ve başka değerli metinlere ulaşmak da oldukça anlamlı olacaktır.


3- David Edmonds & Nigel Warburton- Felsefe Muhabbetlerine Dönüş

Bir önceki kitabın devamı olarak görülebilir. Bu sefer 25 değil 27 filozof ile yapılan lezzetli sohbetler yer alıyor. Mizah, keyif, hayvan hakları, etik, zihin, özgür irade, siyaset, rasyonellik, metafizik ve başka alanlarda epey önemli filozoflar epey zor sorulara cevap veriyor. Kitap içerisinde Jeff McMahan, Ned Block, Patricia Churcland, Frank Jakson, Galen Strawson, Daniel Dennett gibi ünlü isimler de yer alıyor. Sözünü ettiğimiz konu başlıkları ölüm, cezalandırma, nefret söylemi, hayatın anlamı gibi daha spesifik konu başlıkları özelinde de konuşuluyor. Türkçe çevirisi gayet anlaşılır, diğer kitaptan önce veya sonra okumanız çok önemli değil.


4- Alec Fisher- Gerçek Argümanların Mantığı

Felsefe argümantatif bir disiplindir. Yani bir argüman öne sürer daha sonra ise bu argümanı farklı şekillerde mantıksal bir dizgeyi takip ederek gerekçelendirirsiniz. Ancak kimi felsefe kitap önerileri listesinde Orwell’in 1984 veya Camus’un Yabancı’sı ile felsefeye başlamalısınız gibi tavsiyelere denk geldim. Bu metinlerin hem felsefi hem de edebi değerleri olabilir, ancak felsefenin belli türden yöntem ve kurallara sahip olduğunu gözden kaçırmamalıyız. Daha önceki yazımızda da dile getirdiğimiz gibi felsefe ne keyfi kurulan söylemler bütünü ne de etkili söz söyleme sanatıdır. Bu hatırlatma açısından oldukça değerli bir kitap.

Kitap 11 bölüm ve bir ek bölümden oluşuyor. Argüman çözümleme ve kurma mantığını Marx’dan Mill’e zihin-beden düalizminden bilim felsefesine dek örnekler ile incelemektedir. Dili sizi ilk başta biraz zorlayabilir ancak ilerleyen sayfalarda buna alışmanız zor değil, tavsiye listemizde özel bir yeri olduğunu belirtmek isteriz bu kitabın.


5- Cafer Sadık Yaran – Din Felsefesi’ne Giriş

Din felsefesi konusunda Türkçe literatür giderek genişliyor. Artık din felsefesine dair Türkçe metinler bulmakta eskisi kadar zorlanmadığımızı söyleyebiliriz. Neden Küre Yayınları’nın ünlü Akıl ve İman veya Seçme Metinler’i yerine bu kitabı önerdiğimizi sorabilirsiniz. Öncelikle bu kitap oldukça kısa ve öz bir biçimde diğer metinlere geçiş yapmanız için işlevsel olabilir gibi geliyor bize. Küre Yayınları’nın söz konusu kitapları zaten bir aşamada elinizin gitmek zorunda olacağı metinlerdir. Bu kitap içerisinde din felsefesi alanının öneminden ve içeriğinden başlayarak, “Akıl-İman İlişkisi”, “Teizm ve Ateizm Lehine Argümanlar”, “Teizm dışı Tanrı Tasavvurları”, “Kötülük Problemi”, “Dini Çeşitlilik” ve “Ölümden Sonra Hayat” konular işleniyor. Son olarak ise din ile bilim, sanat veya sağlık gibi alanların ilişkisine kısaca değiniliyor. Din felsefesine giriş yapmak için bize en uygun metinlerden biri gibi görünüyor bu kitap.


6- Michael Bruce & Steven Barbone – Batı Felsefesindeki 100 Temel Mesele

Kesinlikle kütüphanenizde yer almasını öneririz, özellikle hem felsefe tarihi hem de çağdaş felsefeye yönelik bir içerik mevcut. Batı Felsefesi özelinde tartışılmış olan 100 problem bazen 3 sayfa bazen 6 sayfa ile kısaca özetlenerek argüman olarak ifade edilmektedir. Din felsefesinde 13 problem, Metafizik’te 21 problem, Epistemoloji’de 16 problem, Siyaset Felsefesi ve Etik’te 23 problem, Zihin Felsefesi’nde 14 problem, Bilim ve Dil Felsefesi’nde 12 problem tanıtılmaktadır. Problemler tanıtılırken olabildiğince açık ve yalın bir dil kullanılmaktadır.


7- John Hospers – Analitik Felsefeye Giriş

Felsefe lisans düzeyinde bir giriş kitabı olduğu söylenebilir. Öncelikle felsefe ve felsefi sorular derken neyi kast ettiğimiz ele alınarak tanım ve anlam üzerinde durulmaktadır. Daha sonra ise bilgi kuramı, gerçeklik ve şüphecilik, bilimsel bilgi ve bilim felsefesi, özgür irade, determinizm gibi konular ele alınmaktadır. Daha sonraki bölümlerdeyse zihin felsefesi ile zihin-beden problemi, din felsefesinde ana tartışmalar ve metaetik ile normatif etik konuları incelenmektedir.

Çok küçük bazı çeviri problemleri olsa bile Türkçe literatür için eşsiz bir kitap olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle kaynakçalarda oldukça yerinde yönlendirmeler mevcut. Diğer yandan Analitik Felsefe’ye Giriş için piyasada Jean-Gerard Rossi’nin bir çevirisi bulunmaktadır. Ancak bu kitap giriş metni olması için biraz teknik görünüyor, ilk etapta olmasa bile daha sonra okumak için bu kitabı da edinebilirsiniz.


8- Peter Singer – Pratik Etik

İlk basıldığı yıldan sonra yurtdışında birçok farklı üniversite de ders kitabı olarak okutulduğunu biliyoruz. İçerik olarak Uygulamalı/Pratik Etik alanına dair Türkçe en iyi metin olduğunu söylersek abartmış olmayız. Kitap da eşitsizlikler, hayvan hakları ve veganizm, kürtaj, ötanazi, yoksulluk, iklim değişikliği ve çevre gibi konuların yanı sıra şiddet/terör gibi konular ahlaki bir pozisyonda değerlendirilmektedir. Kütüphanenizde yer almasını şiddetle tavsiye edeceğimiz kitaplardan biri olduğunu söyleyebiliriz. Çeviri olarak oldukça başarılıdır. Diğer yandan Singer’ın kendi yaklaşımı olan Tercih Faydacılığı kuramına dair izler ve argümanlarda kitap içerisinde bolca yer almaktadır.


9- Nebi Mehdiyev – Çağdaş Epistemoloji’ye Giriş

Daha önce kaleme aldığımız Türkçede Çağdaş Epistemoloji Kitapları listesinde bu kitabı önermiştik. Ancak epistemoloji alanında uzmanlaşmayı düşünmeseniz bile bilgi kuramına dair belli bir düzeyde fikir sahibi olmak istiyorsanız bu kitabı size tekrar önermemiz gerekir.

Bizim için çağdaş epistemolojiye dair Türkçe başlangıç metnitartışmasız bir şekilde bu kitaptır. Kitap, Nebi Mehdiyev editörlüğünde hazırlanmış olup hocamızın kendisi de kitap içerisinde yer alan temelcilik, Zagzebski’nin erdem epistemolojisi ve içselcilik-dışsalcılık tartışmaları ile ilgili olmak üzere 3 bölümü yazmıştır. Kitapta yer alan İçselcilik, Zagzebski’nin erdem epistemolojisi, epistemoloji tarihi, şüphecilik ve güvenilircilik, mantık ve gerçeklik, doğruluk, doğallaştırılmış epistemolojisi gibi farklı bölümleri Teo Grünberg, Fatih S. M. Öztürk, Kadir Çüçen, Sait Reçber, Murat Baç, Habip Türker, Harun Tepe, Ahmed Yüksel Özemre gibi hocalarımız kaleme almıştır. Eğer çağdaş epistemolojiye dair ilginiz var ama henüz hiçbir şey okumadıysanız; ilk okumanız gereken kitap budur.


10- Thomas Nagel – Zihin ve Evren

Çağdaş zihin felsefesinde bir dönem adından çokça söz ettiren Nagel’in bu kitabı, bilim felsefesi açısından da değerlidir. Kitap içerisinde bilincin maddi olana indirgenip indirgenemeyeceği ele alınarak materyalizm/natüralizm perspektifi ele alınmaktadır. Bu sorular ister istemez realizm, dini yaklaşımlar ve gerçekliğin doğasıyla da bir şekilde ilişkilidir. Bu sebeple yazar bu konulara da değinerek yalnızca bilincin ne olduğu ile ilgilenmediğini göstermektedir. Kitabın sonundaysa sürpriz bir şekilde Nagel’in ünlü düşünce deneyi olan “Yarasa Olmak Nasıl Bir Şeydir?” adlı kısa metni sizi bekliyor.


Bonus 1: Thomas Nagel – Her Şey Ne Anlama Geliyor?

Toplamda 94 sayfa olan bu metin, oldukça usta bir isim tarafından çevrilmiş gibi görünüyor. Çeviri o kadar akıcı ki, okurken “Bir Türk felsefeci tarafından mı yazıldı?” diye düşünebilirsiniz. Kitap içerisinde Nagel, 9 farklı konuya dair düşüncelerini ifade ediyor. Her konu ortalama 10 sayfa ile ele alınıyor ve okuyucuya bol bol “yerinde” sorular soruluyor. Ele alınan konular ve sorular şüphecilik, zihin felsefesi, düalizm ve fizikalizm, dil felsefesi, özgür irade problemi, hayatın anlamı, ahlaki doğruların kökeni, adalet, ölüm ve yaşama dair olup emek/zaman maliyeti açısından son yıllarda okuduğum en iyi felsefeye giriş kitaplarından biri olduğunu söyleyebilirim. Konu başlıkları şöyle:

  • Herhangi Bir Şeyi Nasıl Biliyoruz?,
  • Diğer Zihinler,
  • Zihin-Beden Problemi
  • Kelimelerin Anlamı
  • Hür İrade
  • Doğru ve Yanlış
  • Adalet
  • Ölüm
  • Yaşamın Anlamı

Bonus 2: Anthony Kenny- Felsefe Tarihi

4 ciltten oluşan bu değerli çalışmanın hepsini okuduğumu söylersem bu doğru olmaz. Çoğunlukla çalıştığım veya merak ettiğim bir konuda ilgili bölümü okuyarak kitabın kapağını kapatmışımdır. Ancak merak ederek açtığım bölümü okuduğumda birçok açıdan tatmin olduğumu ve hayal kırıklığına uğramadığımı söyleyebilirim. Raflarda birçok farklı felsefe tarihi metni bulmanız mümkün. (Alfred Weber, B. Russell, Frank Thilly veya Ahmet Arslan’ın ilgili kitapları gibi)

Çoğunlukla memnun kaldığım ve çevremden de olumlu dönüşler geldiğini gördüğüm için Kenny’nin felsefe tarihini önereceğim. Oldukça kapsamlı olan bu seri şu bölümlerden oluşmaktadır:

  • Antik Felsefe / Batı Felsefesinin Yeni Tarihi 1. Cilt
  • Ortaçağ Felsefesi / Batı Felsefesinin Yeni Tarihi 2. Cilt
  • Modern Felsefe’nin Yükselişi / Batı Felsefesinin Yeni Tarihi 3. Cilt
  • Modern Dünyada Felsefe / Batı Felsefesinin Yeni Tarihi 4. Cilt

Analitik Felsefe’nin farklı alanlarına dair kapsamlı bir öneri listesi için: Analitik Felsefe Kitap Önerileri

Ankara Üniversitesi Coğrafya Bölümü’nü bitirdi, şu an Hacettepe Antropoloji öğrencisidir. Felsefe master eğitimine ise ara verdi. Etik, din, epistemoloji ve siyasetle ilgilenir. Öğretmen olup, STK’larda görevlidir.

Bir cevap yazın

Your email address will not be published.

Önceki Gönderi

Yeni Ahit Yazarlarının Eski Ahit'ten Yaptıkları Yanlış Alıntılar: Bu Onların İlhamsızlığının, Vahy Almadıklarının Delili mi? - Bassam Zawadi

Sonraki Gönderi

İncel Problemi: Erkekliği Yeniden Tanımlamak – Efe Aytekin

En Güncel Haberler Türkçede!