Tanrı’nın Varlığı Lehine ve Aleyhine Olan Argümanları Nasıl Sınıflandırabiliriz? – Jonathan David Garner

/
271 Okunma
Okunma süresi: 8 Dakika

Genel olarak biri, Tanrı’nın lehine ve aleyhine olan çeşitli argümanların genel görünümüne veya ana hatlarına baktığında, bu argümanları düzgün bir şekilde sınıflandırabilir. Bununla beraber, teistik argüman sınıflandırmalarının (“özellikle”) çoğunlukla da karşı örneklere eğilimli olduğunu (karşı örnekleri göz önüne aldığını) gördüm.

Mesela, ontolojik argümanları ontolojik argüman yapan şeyin, doğaları gereği a priori oldukları gerçeği, sıkça dile getirilir. Bu iddia ile ilgili problem, Graham Oppy gibilerinin deneyime dayalı (a posteriori) ontolojik argümanların da var olduğunu öne sürmesidir. Bunun yanı sıra, doğası gereği ontolojik argüman olmayan a priori argümanlar da vardır.

Mesela Kant, saf/teorik/spekülatif akla şüpheyle yaklaşmadan evvel, doğası gereği a priori olan ancak tam olarak ontolojik argüman olarak karşımıza çıkmayan, bir argüman sundu. Kant’ın aklındaki argüman, Tanrı’nın olasılık kavramının açıklaması olduğunu iddia ediyordu.

Kozmolojik argüman, genellikle deneyim ve duyularla yola çıkan bir argüman olarak sınıflandırılır. Fakat bunun tüm kozmolojik argümanlar için doğru olduğu kesin değildir. Olumsallık argümanı açıkça bir kozmolojik argümandır ve olasılığa dayalı belirli türden argümanlar saf modal argümanlardır. Modal argümanlar, doğası gereği a priori olan argümanlardır (veya en azından deneyime dayanmak zorunda değillerdir).

Öyleyse, açık bir şekilde, klasik teistik argümanlar söz konusu olduğunda ontolojik, kozmolojik ve teleolojik argümanlar; “üç büyük” argümandır. Bunun yanı sıra son birkaç yüzyılda, ahlak argümanları dördüncü bir kategoriye “layık olma” düzeyine eriştiler. Bu dört kategorinin tüm teistik argümanları hesaba katmadığı doğru; ancak bu argümanlar, duyacağınız çoğu popüler argümanın tümünü veya çoğunu içermektedir. Örnek olarak, dini deneyimlere dayalı argümanlar, insanların dini deneyimler yaşamasının Tanrı’nın var olduğunun bir kanıtı olduğunu öne sürer ancak bu, yukarıdaki dörtlü kategoriye giren bir argüman değil (yani dini deneyimin varlığı, Tanrı’nın varlığını, dini deneyimlere sahip olmadığımız bir duruma göre daha olası kılar). Bu argüman yalnızca bir örnek ve bence dini deneyime dayalı en mütevazı argümanlardan biri. [1]

Tanrı’nın Aleyhine Olan Argümanları Sınıflandırma

Teistik argümanlar için olduğu kadar, teistik olmayan argümanları (veya Tanrı’nın aleyhine olan argümanları) sınıflandırmaya yönelik çok fazla çalışma yapılmış gibi görünmüyor. Ancak yine de elimizde bazı çalışmalar mevcut.

İlk olarak, disteleolojik argümanlar var. (çev. not.: disteleolojik; tasarıma dayalı olmayan, tasarım dışı) Bunlar, teleolojik argümanların kötü-ikizleridir. Ve teleolojik argümanlar gibi, onlarında farklı biçimleri vardır: ince ayar, biyolojik, ölçü vb. Aslında şurada bu argümanlar hakkında bir yazı kaleme almıştım.

İkinci olarak inançsızlığa dayalı argümanlar vardır. Bunlar, ateizmin güçlü ve zayıf versiyonları da dahil olmak üzere, ateizmin varsayılan pozisyon olduğu iddialarını içermektedir. Diğer yandan, inançsızlığa dayalı argümanların bir alt kategorisi, ilahi gizliliğe dair argümanlardır (bu, hakkında çok şey yazdığım bir argümandır). İlahi gizliliğe ilişkin argümanlar, Tanrı’nın var olduğunu ve gizli olduğunu iddia etmez; bundan ziyade, bir tür inançsızlık ile herkesi seven/mutlak iyi/mutlak adil vb. olan Tanrı kavramı arasındaki iddia edilen çelişki ve uyumsuzluk ile ilgilenirler.

Buna ek olarak, dünyadaki objektif kanıtlarla ilgili inançsızlığa dayalı argümanlar vardır; klasik teizmin Tanrı’sının varlığı lehine kanıtların zayıf veya belirsiz olduğu gerçeği, belki de böyle bir Varlığın var olmadığına inanmak için yeterli bir gerekçe olabilir (yani eğer Tanrı var olsaydı, onun varlığına daha fazla ve daha güçlü kanıtlar olurdu.)

Üçüncü olarak ise, Tanrı’nın varlığına dair ontolojik çelişkiler vardır. Bu argümanlardan bazıları klasik ontolojik argümanlara benzer. Diğer yandan söz konusu bu kanıtlardan bazıları Tanrı’nın kavramsal veya tanımsal çelişkileridir. Kişisel olarak, bu argümanların çoğunu pek güçlü bulmuyorum, ancak aralarında epey ilginç olanlar var. Kavramsal ve tanımsal argümanlar da dahil olmak üzere bazı teistik olmayan/ateistik çelişkileri de (çürütmeleri de) ontolojik olarak sınıflandırmak makuldür. Fakat bütün kavramsal veya tanımsal çelişkilerin (çürümelerin) ontolojik çelişkiler (çürütmeler) olduğu konusunda herkes hemfikir olmayabilir. Elbette, Tanrı’nın ontolojik argüman olmayan bazı a priori çürütmeleri (çelişkileri) olabileceğini düşünüyorum. Örneğin, ateizm lehine modal argümanlar doğası gereği a priori niteliktedir ve bunların hepsinin ontolojik argüman (mesela, kötülüğe dayalı modal argümanlar) olması mantıklı değildir.

Son olarak ise, en belirgin (ateistik) kategori, kötülüğe dayalı argümanlardır (kötülük problemi). Kötülük argümanlarında insanların çektiği acı ve ıstıraplara odaklanan argümanlarımız mevcut, ancak aynı zamanda hastalıklar gibi insan davranışlarının sonucu olmayan ıstıraplara veya hayvanların çektiği acı ve ıstıraplara odaklanan argümanlarımız da mevcut; kasırgalar vb. Ayrıca, toplumsal kötülükler ve politik/ekonomik kötülükler de vardır. Bunların yanı sıra teodiselerin başarısızlığına odaklanan kötülük argümanları ile çekilen korkunç ıstıraplar esnasında Tanrı’nın hissizliğine/kayıtsızlığına odaklanan ilgili argümanlar da vardır.


Notlar:

[1] Bununla beraber, söz konusu argümanın dini deneyimler hakkında “bilhassa zaten bildiklerimizle” ilgili gerçekleri, özellikle de dini deneyimlerin dağılımını cımbızla seçtiğini düşünüyorum.


Jonathan David Garner-How would I classify arguments for and against God’s existence?”, (Erişim Tarihi: 28.11.2020)

Çevirmen: Taner Beyter


Din Felsefesine Dair Diğer İçeriklerimiz

  1. Ateizmi Kanıtlamanın İki Yolu – Quentin Smith
  2. Din Felsefesine Giriş: Felsefe, Tanrı’nın Varlığına Dair Ne Söyleyebilir? – Taner Beyter
  3. Din veya İlahi Buyruk Teorisi – Steve McCartney & Rick Parent
  4. Ateistler Doğaüstüne İnanabilir mi? – Berat Mutluhan Seferoğlu
  5. Din Felsefesinin Alanı ve Önemi Hakkında – Charles Taliaferro & Elsa J. Marty
  6. Kozmolojik Kanıt ve İki İtiraz – Zikri Yavuz
  7. Cömertliğin İstismarı – Talha Gülmez
  8. Tanrı ve Zaman – Gregory E. Ganssle (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  9. Kelam Kozmolojik Argümanı’na Giriş – Berat Mutluhan Seferoğlu
  10. Cehennem Problemi: Allah’ın Adaletinin Sınırları – Talha Gülmez
  11. Bilim + Din – Tom McLeish
  12. Craig’in Metaetik Ahlak Argümanı’nın ve Teistik Metaetik Teorilerinin Eleştirel Bir Değerlendirmesi – Berat Mutluhan Seferoğlu
  13. Reformcu Epistemoloji ve Temel İnançlar – Taner Beyter
  14. Reformcu Epistemoloji ve Tanrı İnancı – Taner Beyter
  15. İnce Ayar Argümanı Ve Bilinç – Alex Malpass
  16. Tanrı Nerede? – Edward Feser
  17. Seküler Bir Ahlakın Olanaklılığına Dair Bir Metaargüman – Talha Gülmez
  18. Doğal Teoloji ve Doğal Din – Andrew Chignell & Derk Pereboom (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  19. Olumsallık Argümanı Üzerine Bazı Düşünceler – Jonathan David Garner
  20. Olumsallık Argümanı’nı Çürütmek – Jonathan David Garner
  21. Acı ve Hazzın Biyolojik Rolüne Dayalı Argüman – Jeffery Jay Lowder
  22. Tanrı’nın Kanıtı Olarak Kötülük? – Melinda Penner
  23. Anselm’in Ontolojik Argümanı – Edward Feser
  24. Mucizeler ve Edward Feser – Jonathan David Garner
  25. Zaman, Uzay ve Tanrı – Edwerd Feser
  26. Dini Epistemoloji: Alvin Plantinga Örneği – Musa Yanık
  27. Çünkü Tanrı Öyle Söylüyor: İlahi Buyruk Teorisi Üzerine – Spencer Case
  28. Tanrı’ya Dair Ahlaki Argümanlar (1): Kanıt Temelli Biçimler – John Danaher
  29. Tanrı’nın Varlığına Dair Tasarım Argümanları – Thomas Metcalf
  30. Daha İyi Bir Dünyanın Olmayışı Problemi: Mümkün Dünyaların En İyisi – Kirk Lougheed
  31. Hür İrade Savunması – Alvin Plantinga
  32. Üçlübirlik İnancı Tutarsız mı? – Yeşua Özçelik
  33. Tanrı Yalan Söyleyebilir mi? – Dallas G Denery II
  34. Tanrı’nın Varlığına Dair “İnce Ayar” Argümanı – Thomas Metcalf
  35. Dini İnançlar İçin Epistemik Eşitliğin İmkânı: Parite Argümanı – Musa Yanık
  36. Klasik Ontolojik Argüman’ın Ateistik Eleştirisi – Mehmet Mirioğlu
  37. Üçlübirlik İnancının Tutarsızlığı Argümanı– Jeffery Jay Lowder
  38. Teistler İçin +20 Soru – Jeffery Jay Lowder
  39. Ted Drange’nin Yaratılış-Karşıtı Argümanı – Jeffery Jay Lowder
  40. Natüralizme Karşı Özgür Düşünme Argümanı’yla İlgili Problem – Alex Malpass
  41. Alternatif Tanrı Konseptleri – Jonathan David Garner
  42. Vahiy Epistemolojisi İçin Sonsuz Gerileme – Alex Malpass
  43. Teoloji ve Analitik A Posteriori – Edward Feser
  44. Augustine ve İdam Cezası Üzerine – Edward Feser
  45. İnanmanın Günahı – Arif Ahmed
  46. Kötü bir Tanrı’nın Varlığına Yönelik Kümülatif Bir Sebep – Jonathan David Garner
  47. Teizme Karşı Biyolojik Evrim Kanıtı – Jeffery Jay Lowder
  48. Evrenin Nedensiz Başlangıcının Metafiziksel Zorunluluğuna İlişkin George Nakhnikian’a Bir Cevap – Quentin Smith
  49. Kusurlu Bir Tanrı – Yoram Hazony
  50. Yeni Ateistler – James E. Taylor (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  51. Yeni Ateizm Eleştirel Bir Değerlendirme – Berat Mutluhan Seferoğlu
  52. Bilim ve Din: Epistemik Bir Bakış – Nebi Mehdiyev
  53. Plantinga’nın Dini Dışlayıcılık Savunusunun Eleştirisi – Nebi Mehdiyev
  54. Dini Epistemoloji – Kelly James Clark (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  55. İslam ve Rasyonalite Üzerine Kısa Bir Değerlendirme – Musa Yanık
  56. Panteizm – William Mander (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  57. Plantinga’nın Naturalizme Karşı Evrimsel Argüman’ı ve İtirazlar – Jonathan David Garner
  58. Deflasyonist Argüman – Mehmet Mirioğlu
  59. Kutsal Kitapların Anlamlarında Görelilik – Mehmet Mirioğlu
  60. Ateizm ve Agnostisizm (Stanford Encyclopedia of Philosophy) – Paul Draper
  61. Mutlak Kudret Argümanı – Mehmet Mirioğlu
  62. Ateistler Neden Felsefe ve Teoloji ile İlgilenmeli? – Berat Mutluhan Seferoğlu
  63. Teistler Farklı Ateist Tutumları Neden Bilmelidir? – Musa Yanık
  64. Kötülük Problemine Karşı Özgür İrade Savunusu ve Eleştirel Bir Değerlendirme – Taner Beyter
  65. Platon’un Felsefi Dini – Max Charlesworth
  66. Objektif Dindarlığın İmkansızlığı Argümanı – Mehmet Mirioğlu
  67. İsimlerini Bilmeniz Gereken 46 Ateist ve Nonteist Felsefeci – Berat Mutluhan Seferoğlu
  68. Yanlış Anlaşılan Üç Teist Filozof: Aquinas, Pascal ve Paley – Berat Mutluhan Seferoğlu
  69. Türkçede Analitik Din Felsefesi Çalışmaları – Musa Yanık
  70. Stephen Unwin’in Bayesci Teoremi: Tanrı’nın Var Olma Olasılığı % Kaçtır? – Musa Yanık
  71. Kelam Kozmolojik Argüman “Evrenin Başlangıcı Tanrı’yı Kanıtlar mı?” – Berat Mutluhan Seferoğlu
  72. Kötülük Problemi “Evrendeki Kötülükler Ateizme Delil Midir” – Taner Beyter
  73. “Allahsız Ahlak Olabilir mi?” Kitabının Eleştirisi – Talha Gülmez
  74. İnternet Ateistleriyle İlgili Problem – Alex Malpass
  75. Ateistlerin Pek Çoğunun İnandığı 10 Mit – Berat Mutluhan Seferoğlu
  76. Din Duygu Düzenlemeyle İlgili, Bu Konuda Oldukça da İyi – Stephen T. Asma
  77. Zamanı Tanrı Mı Yarattı? – William Lane Craig 
  78. Felsefe Sohbetleri #4:Din Felsefesi (Part-1)
  79. Felsefe Sohbetleri #4:Din Felsefesi (Part-2)
  80. Muhammed: Avrupa Aydınlanmasının Ruhban Sınıfı Karşıtı Kahramanı – John Tolan
  81. Paul Draper’ın Tanrı’nın Varlığına Dair Ahlak Argümanı – Jonathan David Garner
  82. İyilik Problemi Diye Bir Şey var mı? – Jonathan David Garner
  83. Enis Doko, Üçlübirlik Problemi ve Hristiyan Teizminin Eleştirisi Üzerine (1. Bölüm) – Yeşua Özçelik
  84. Ateizm Dünya Hakkında Öngörülerde Bulunur mu? – Jonathan David Garner
  85. “Karakter Oluşturma” Teodisesi Üzerine Akla İlk Gelen Birkaç Fikir – Jonathan David Garner
  86. Üçüncü Türden Bir Ahlak Argümanı – Alexander Pruss
  87. “Ana Rahminde Biçim Vermeden Önce Tanıdım Seni / Yeremya” (1:5) – Alexander Pruss
  88. Teslis, Cinsel Ahlak ve Liberal Hristiyanlık – Alexander Pruss
  89. Şüpheci Teizm ve Tanrı’nın Sonsuzluğu – Alexander Pruss
  90. Hristiyan Dünyasının Bölünmesini Bir Skandal Olarak Mı Görmeliyiz? – Alexander Pruss
  91. Alexander R. Pruss ve Joshua L. Rasmussen’in “Zorunlu Varlık” Anketi ve Sonuçları – Musa Yanık
  92. Euthyphro – Alexander Pruss
  93. Teizm ve Qualia – Alexander Pruss
  94. Açık Uçlu İki Kozmolojik Argüman – Alexander Pruss
  95. Mereolojik Mükemmellik – Alexander Pruss
  96. Teizm Doğru İse Qualia Temel Varlıklar Kategorisinde Değildir – Alexander Pruss
  97. Büyük Kötülüklere Engel Olmak İçin Yalan Söylemek – Alexander Pruss
  98. Teolojik Modellerin Üç Seviyesi – Alexander Pruss
  99. Şimdicilik ve Haç – Alexander Pruss
  100. Tanrı ve Zamanın B Teorisi – Alexander Pruss
  101. Wittgenstein ve Din – Stephen Law
  102. Cehennem Problemi: Allah’ın Adaletinin Sınırları – Talha Gülmez
  103. Cehennem Problemi’ne Teistik Bir Yaklaşım – Ömer Çağrı Akarsu
  104. ‘Cehennem Problemi’ Tartışmasına Katkı – Taner Beyter
  105. Yeni Ahit Yazarlarının Eski Ahit’ten Yaptıkları Yanlış Alıntılar: Bu Onların İlhamsızlığının, Vahy Almadıklarının Delili mi? – Bassam Zawadi
  106. Schellenberg’in İlahi Gizlilik Problemi’ne Plantinga’nın Dışsalcı Epistemolojisi Bir Yanıt Verebilir mi? – Musa Yanık
  107. Mezmurlar 22:1 Tanrım Neden Terk Ettin Beni? – Eren Gündemir
  108. Bilimsel Mucize Argümanı’nın Eleştirisi – Yasin Şahin
  109. Dinler Tarihine Giriş: Dinler Tarihi Niçin Önemlidir? – Musa Yanık
  110. Sosyalizm Modern Dinin Manzarasının Şekillenmesine Nasıl Katkı Sağlamıştır? – Julian Strube

Bir cevap yazın

Your email address will not be published.

Önceki Gönderi

Paul Draper’ın Tanrı’nın Varlığına Dair Ahlak Argümanı – Jonathan David Garner

Sonraki Gönderi

Tanrı’nın Varlığı Aleyhine Disteleolojik Argümanlar – Jonathan David Garner

En Güncel Haberler Analitik Felsefe