Cehennem ve Evrenselcilik – A.G. Holdier

/
329 Okunma
Okunma süresi: 13 Dakika

Birçok dini gelenek Cehennem’i bazı insanların öldükten sonra gittiği yoğun azap dolu bir yer olarak tasvir etmektedir. Fakat Cehennem’e kim gidebilir, neden ve ne kadar süreyle? Birçok insan bir cehennemin varlığına inansa da yanılıyor olabilir mi? Adil, iyi ve sevgi dolu bir Tanrı insanları, özellikle de sonsuza kadar, Cehennem’e göndermiyor olabilir mi?

Bu yazıda Cehennem’in (veya Tanrı’nın) gerçekten var olduğu varsayılmamaktadır fakat bu tür önde gelen bazı felsefi sorulara verilen cevaplar ve bunlara yöneltilen eleştiriler ve itirazlar incelenecektir.

1. Cehennem Nedir?

En basit sekliyle, Cehennem insanların işledikleri günahlardan dolayı cezalandırıldığı “kötü bir yer” dir. Geleneklere göre değişmekle beraber, “günah” belirli bir tanrıya itaatsizlik edip isyan etmekten, Tanrı’nın kanunlarına karşı cahilce ihmalkârlığa (veya inançsızlığa), zalimce veya zararlı eylemlere ya da basitçe herhangi bir ahlakdışı eyleme kadar çeşitli tanımlar içerebilir.

Cehennem bazen her türden vahşetin olduğu alevli bir işkence yeri olarak betimlenir; diğerleri onu umutsuzluk, çaresizlik ve azap ile dolu psikolojik bir ölüm sonrası durum olarak tasvir eder. Ve bu görüşler çeşitli şekillerde birleştirilebilir. (1)

Geleneklerde, Cehennem çoğunlukla bir acı ve azap yeri olarak betimlenir:

  • Yeni Ahit Cehennemi hem ruhun hem bedenin yok edildiği “sönmeyen ateş” olarak tanımlar; sonraki Hristiyanlar, her bir seviyenin günahkârları suçlarına göre barındırdığı, çok katmanlı bir cehennem tasviri geliştirmiştir. (2), (3), (4).
  • Cehennem Kuran’da tekrar tekrar çok katmanlı “derin bir çukur…kızgın ateş” olarak betimlenir. (5), (6)
  • Hindu kutsal metni olan Bhagavata Purana yirmi sekiz farklı cehennem betimler (ve “binlerce cehennemvari durum”), hepsinin kendine özel azapları vardır.(7)

Hangi dini gelenek olursa olsun, Cehennem her zaman içinde bulunmanın kötü olduğu bir yer olarak anlaşılır. (8)

2. Cehennem’in süresi ne kadardır?

Cehennem’in varlığına inananlara göre, oradaki cezaların süresi ne kadardır? Bununla ilgili iki temel görüş vardır.

2.1 Cehennem Sonsuzdur

Bir perspektife göre, cehennemdekiler sonsuz bir tanrıyı inkâr etmiş veya görmezden gelmiş suçlulardır. Bu yüzden, adalet gereği onların cezası da sonsuz olmalıdır: Cehennem sonsuzdur.

Buna göre, Cehennem’in amacı öncelikle adalettir: cehennemlikler hak ettiklerini bulur. Sonsuz bir günahın cezasız kalmasına izin vermeyecek bir ilahın sonsuz iyilik ve kutsallığı düşünülürse, günahkârların bu muameleyi görmelerinin sorumlusu kendileridir. (9), (10)

2.2 Cehennem Geçicidir

Diğer kişiler Cehennem’i cehennemliklerin kirli günahkârlıklarının temizlendiği geçici bir yer veya durum olarak görmektedir. Bu yüzden, cezalarının sonuna gelmiş hapisteki insanlar gibi, Cehennem ’deki insanlar da en sonunda azaplarından azade olabilirler.

Soncular (Cehennemin sona ereceğini düşünenler) cehennemliklerin ruhlarının oradan çıkarıldıktan sonra hiçliğe karışacağına inanır. (11) Onların Cennet’e girmesine izin verilmez fakat önceki günahkârlıklarının bedeli olarak yalnızca belirli bir süre ceza çekmeleri gerekir: Cehennem sonsuz değildir.

Arafçı görüşlere göre, cehennemlikler Cehennem’deki sürelerini tamamlayınca, ya Cennet’e girebilirler ya da reenkarnasyon yaşamak için bırakılırlar: iki türlü de Cehennem sonsuz değildir. (12) Bazı Budist geleneklere göre, Bodhisattva Kṣitigarbha kurtulmasına yardım etmediği sürece bir kişinin Naraka’daki (Cehennem anlamında Sanskritçe isim) cezası milyonlarca yıl sürebilir. (13) Diğer bazı inançlar ayrıca bu hayattaki tövbenin kişinin kendisi veya başkaları için arafçı cezayı hafifletebileceğini öğretir. (14)

3. Evrenselcilik

Bazı teistik gelenekler evrenselciliği savunmaktadır. Bu teze göre, Tanrı’nın adil, sevgi dolu veya merhametli olması gibi diğer ilahi özelliklere dair inançlar düşünüldüğünde, tüm insanların nihai olarak Cennet’te Tanrı ile bir araya gelmesi yalnızca olasılık değil, yüksel bir ihtimaldir. (15)

3.1 Tanrı’nın Adaleti

Bazı kişiler mükemmel adalet sahibi bir Tanrı’nın günahkâr insanları sonlu suçlar için sonsuz bir cezaya mahkûm etmeyeceğini iddia etmektedir. En kötü ihtimalle, insanlar bir yüz yıldan biraz fazlası kadar günah işleyebilirler. Bu yüzden eğer adalet cezaların “suça uygun olmasını” gerektiriyorsa, en azılı günahkârların bile binlerce yıl, hatta daha kötüsü sonsuza kadar azap çekmesi adaletsiz görünmektedir.

Diğer kişiler ilahi adaletin aslında günahların affını gerektirdiğini savunur. Eğer adalet doğruluk ise ve mutlak kudretli bir Tanrı günahkârların hayatta ciddi zararlar görmesine izin veriyorsa, o halde onların günahkârlık durumuna bakmaksızın, doğruluk gereği Tanrı bu zararları ölümden sonra onlar için telafi aracı yapmalıdır. Fakat bunu yapmak onların günahlarıyla ilgilenmeyi gerektirir. Her günahkâr hem telafi hem ödül hak ettiği için Tanrı’nın iki seçeneği vardır:

  • Günahlarını affet ve cezalarını iptal et veya
  • Hak ettikleri ödülden önce günahlarının temizlenmesini sağla

Daha fazla günahı yoksa kişinin, varsayılana göre, sonsuza kadar Cennet’te kalmasına izin verilecektir. (16)

3.2 Tanrı’nın Sevgisi

Diğer kişiler, mutlak sevgi dolu bir Tanrı’nın hiç kimseyi Cehenneme terk etmeyeceğini savunmaktadır. Tanrı mutlak iyiyse, o zaman Tanrı her bireye iyilik ve sevgi göstermelidir. Bu, birinin azabını görmezden gelerek veya bilincini yok ederek yapılamayacağına göre, birinin sonsuza kadar Cehennemde kalması veya çıktıktan sonra yok edilmesi mümkün olmayacaktır. (17)

3.3 Tanrı’nın Merhameti

Eğer Tanrı, mutlak iyi bir varlık olarak, aynı zamanda mutlak merhametli de olmalıysa, buna göre bazı kişiler onun tüm günahkârlara merhamet göstermesi gerektiğini savunmaktadır. Bu lütfu kabul etmek her kişinin kendi seçimi olsa da çoğunun Cehennem’den kaçmak isteyeceği varsayılır; kalan herkes kendi seçiminden dolayı cezalandırılacaktır. (19)

Hepsi düşünüldüğünde, bu argümanlar aynı sonuca varmaktadır: Tanrı çoğunlukla anlaşıldığı şekilde varsa, o halde Tanrı Cehennem’in en sonunda boş kalması için mümkün olan her şeyi yapacaktır.

4. Sonuç

“Cehennem” ile neyi kastettiğimizin daha açık anlaşılması diğer metafiziksel, etik ve dini konseptler grubunu açığa çıkarmaktadır. Bunlar Tanrı’dan, iyiden ve kötüden adalete, sevgiye ve daha fazlasına uzanır.

Bazılarına göre, Cehennem hakkındaki inançlar dini inançlar için güçlü motivasyonlar sağlamaktadır. Diğerlerine göre, ahiret hakkındaki inançlar dini inançları reddetmeyi meşrulaştırabilir. İki şekilde de buradaki tartışma teistler, ateistler ve agnostikler için benzer şekilde ilgi çekicidir (özellikle de pozisyonlarını yeniden düşüneceklerse).

Notlar

  • [1] Cehennem ve ahiret hakkındaki tartışmaların varsaydığına göre, insanlar ölümden “sağ çıkabilir”, insanlar bedenlerinin ölümünden sonra var olmaya devam edebilir, kişi ölümden önce ve sonra aynı kişi olabilir. Bu varsayım, “kişisel kimlik” konusunda, geçirdiğimiz birçok değişime rağmen zaman içinde aynı kişi olarak kaldığımıza dair bir görüşü kabul etmeyi içerir: kişisel kimliğe dair bazı görüşler ölüm sonrası varlığa izin verir fakat diğer görüşler vermez. Bu konuya bir giriş ve temel teoriler için, bkz. Chad Vance – Personal Identity.

    Doğu Ortodoks Kilisesi, örneğin, Cehennem ve Cenneti çoğunlukla birlikte var olan ölüm sonrası yerler olarak anlar, buralarda yaşayan kişinin ilahi sevgiye verdiği cevap onun tecrübesini belirler; Tanrı’nın sevgisini seçenler ilahi mevcudiyeti Cennet olarak tecrübe eder, onu reddetmeyi seçenler ise Tanrı’nın mevcudiyetini Cehennem olarak tecrübe eder. Ahiret hakkındaki bu modele dair görüşler için bkz, see Holdier (2016).

    Genel olarak, bu pozisyonlar ve argümanlar “günahkârlık”ı bir kişinin gerekli bir niteliği olarak görür: kişi erdemli genel olarak bir hayat yaşasa da, bir günah bile işlese (ihmal edilebilir de olsa), ölüm sonrası analizde “günahkâr” olarak sınıflandırılır.
  • [2] bkz Mark 9:43-48.
  • [3] Matthew 10:28. Hristiyanlık içinde bunun abartılı bir metafor mu yoksa gelecekteki yargılama hakkında gerçek bir kehanet mi olduğu açık bir tartışmadır. Daha fazlası için 2.2deki “sonculuk” üzerine yorumlara bkz.
  • [4] bkz, örneğin, Dante’s Inferno, meşhur İlahi Komedya’nın ilk kısmı
  • [5] kuran 101: 8-11
  • [6] kuran 4:145
  • [7] Srimad Bhagavatam Canto 5, Bölüm 26
  • [8] Karşıt olarak, Cennet orada yaşayanların tecrübe ettiği mutluluğa odaklanılarak betimlenir. Bu mutluluklar fani dünyanın zorluklarından kaçmanın sonucu veya duygusal haz ödülü (ilahi varlığa ulaşabilmek gibi), ya da diğer başka kutsal varoluş çeşitleri olabilir.
  • [9] St. Augustine’in Kitap XXI, Bölüm 11,  The City of God daki, yargılama ve kınamanın onları gerektiren suçlardan haklı olarak uzun sürmesine yönelik tartışmasını düşünün.
  • [10] Örneğin, Protestan reformcu John Calvin’in Institutes of the Christian Religion’da lanetlilerin ebedi seçilmesini savunmasına bakın, Kitap III, bölüm 21, kısım 5.
  •  [11] Kişiyi yeniden doğum döngüsünden kurtaran, Budist bir konsept olan Nirvana buna bir örnektir; sonculuğun Hristiyan bir savunusu için bkz Fudge (2011).
  • [12] Araf’ın bir Roma Katolik açıklaması için bkz.  see Part I, Sec. 2, Ch. III, Art. 12, Subsection iii of the Catechism. Nihai uzlaşmayı amaçlayan bir Protestan Araf görüş örneği için bkz. Walls (2016). Bir (veya birçok) reenkarnasyon görüşü için bkz. Bardo Thodol.
  • [13] Naraka’nın Cehennem anlamı için bkz. the Devaduta Sutta; Kṣitigarbha hakkında bir tartışma için, bkz The Sutra of the Past Vows of the Earth Store Bodhisattva.
  • [14] Örnek olarak bkz. Roman Katolik doktrini olan Endüljans (teoride onu alan veya alan kişinin seçtiği birine etki eder) Part II, Sec. 2, Ch. II, Art. 4, Subsection x of the Catechism.
  • [15] Evrenselcilik için altı farklı argümana genel bir bakış için bkz. Crummett (2019)
  • [16] Thomas Talbott’un (2014: 150) açıkladığı gibi, ilahi bağışlama “Tanrı’nın masumları onarılamaz zararlardan koruduğu ve sonunda haksız bir ıstırap karşısında [Tanrı’nın] doğruluğunu haklı çıkaracağı temel araçlardan biridir.” Bu, Crummett’in (2019) iyilik argümanı dediği şeyin bir varyasyonudur.
  •  [17] Marilyn McCord Adams’ın (1999: 157) sözleriyle, “Tanrı’nın gücü yetmiyorsa ve İlahi sevgi günahları bağışlamaya istekli değilse Tanrı’nın dehşete karşı bu denli kırılgan insanlar yaratması (evrimleşmesine izin vermesi) zalimce olurdu. ” Ayrıca bkz. Crummett’in (2019) ilahi aşk argümanı tartışması.

    Pek çok kişi “Cehennem sorununu” (her şeyi seven, adil, güçlü ve iyi bir Tanrı insanları nasıl Cehennem’e gönderebilir veya insanların Cehennem’de olmasına izin verebilir?) kötülük probleminin daha genel bir örneği olarak görür. Eğer Tanrı kötülükleri önleyebiliyorsa iyi bir Tanrı nasıl olur da kötülüklerin veya belirli türden kötülüklerin gerçekleşmesine izin verebilir? Cenennem’de olmak muhmetelen çok kötü, büyük bir kötülük olacağından bu durum da kötülük problemi sorusunu doğuracaktır: Eğer Tanrı engelleyebiliyorsa iyi bir Tanrı nasıl olur da Cehennem’in kötülüğüne izin verebilir? Kötülük sorunuyla ilgili bir tartışma için Thomas Metcalf’ın The Problem of Evil yazısına bakınız.
  • [18] Bazıları bu seçimin geçerliliğinin yalnızca ölüm öncesi varlığımızla sınırlı olduğunu, yani günahkârların Tanrı’nın bağışlamasını ancak ölümden önce alabileceğini iddia eder. Bu pozisyonun tartışılması ve eleştirisi için bkz. Hall (2003: 7-9).
  • [19] C.S. Lewis’in The Problem of Pain’de açıkladığı gibi, “Cehennemin kapıları içeriden kilitlenmiştir.” Bu pozisyonun felsefi savunmaları için bkz. Buckareff and Plug (2015, 2005).

A.G. Holdier“Hell and Universalism”, (Erişim Tarihi: 17.12.2020)

Çevirmen: Evren Yüksel

Çeviri Editörü: Beyza Nur Doğan

Din Felsefesi İle İlgili Diğer İçeriklerimiz

  1. Ateizmi Kanıtlamanın İki Yolu – Quentin Smith
  2. Din Felsefesine Giriş: Felsefe, Tanrı’nın Varlığına Dair Ne Söyleyebilir? – Taner Beyter
  3. Din veya İlahi Buyruk Teorisi – Steve McCartney & Rick Parent
  4. Ateistler Doğaüstüne İnanabilir mi? – Berat Mutluhan Seferoğlu
  5. Din Felsefesinin Alanı ve Önemi Hakkında – Charles Taliaferro & Elsa J. Marty
  6. Kozmolojik Kanıt ve İki İtiraz – Zikri Yavuz
  7. Cömertliğin İstismarı – Talha Gülmez
  8. Tanrı ve Zaman – Gregory E. Ganssle (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  9. Kelam Kozmolojik Argümanı’na Giriş – Berat Mutluhan Seferoğlu
  10. Cehennem Problemi: Allah’ın Adaletinin Sınırları – Talha Gülmez
  11. Bilim + Din – Tom McLeish
  12. Craig’in Metaetik Ahlak Argümanı’nın ve Teistik Metaetik Teorilerinin Eleştirel Bir Değerlendirmesi – Berat Mutluhan Seferoğlu
  13. Reformcu Epistemoloji ve Temel İnançlar – Taner Beyter
  14. Reformcu Epistemoloji ve Tanrı İnancı – Taner Beyter
  15. İnce Ayar Argümanı Ve Bilinç – Alex Malpass
  16. Tanrı Nerede? – Edward Feser
  17. Seküler Bir Ahlakın Olanaklılığına Dair Bir Metaargüman – Talha Gülmez
  18. Doğal Teoloji ve Doğal Din – Andrew Chignell & Derk Pereboom (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  19. Olumsallık Argümanı Üzerine Bazı Düşünceler – Jonathan David Garner
  20. Olumsallık Argümanı’nı Çürütmek – Jonathan David Garner
  21. Acı ve Hazzın Biyolojik Rolüne Dayalı Argüman – Jeffery Jay Lowder
  22. Tanrı’nın Kanıtı Olarak Kötülük? – Melinda Penner
  23. Anselm’in Ontolojik Argümanı – Edward Feser
  24. Mucizeler ve Edward Feser – Jonathan David Garner
  25. Zaman, Uzay ve Tanrı – Edwerd Feser
  26. Dini Epistemoloji: Alvin Plantinga Örneği – Musa Yanık
  27. Çünkü Tanrı Öyle Söylüyor: İlahi Buyruk Teorisi Üzerine – Spencer Case
  28. Tanrı’ya Dair Ahlaki Argümanlar (1): Kanıt Temelli Biçimler – John Danaher
  29. Tanrı’nın Varlığına Dair Tasarım Argümanları – Thomas Metcalf
  30. Daha İyi Bir Dünyanın Olmayışı Problemi: Mümkün Dünyaların En İyisi – Kirk Lougheed
  31. Hür İrade Savunması – Alvin Plantinga
  32. Üçlübirlik İnancı Tutarsız mı? – Yeşua Özçelik
  33. Tanrı Yalan Söyleyebilir mi? – Dallas G Denery II
  34. Tanrı’nın Varlığına Dair “İnce Ayar” Argümanı – Thomas Metcalf
  35. Dini İnançlar İçin Epistemik Eşitliğin İmkânı: Parite Argümanı – Musa Yanık
  36. Klasik Ontolojik Argüman’ın Ateistik Eleştirisi – Mehmet Mirioğlu
  37. Üçlübirlik İnancının Tutarsızlığı Argümanı– Jeffery Jay Lowder
  38. Teistler İçin +20 Soru – Jeffery Jay Lowder
  39. Ted Drange’nin Yaratılış-Karşıtı Argümanı – Jeffery Jay Lowder
  40. Natüralizme Karşı Özgür Düşünme Argümanı’yla İlgili Problem – Alex Malpass
  41. Alternatif Tanrı Konseptleri – Jonathan David Garner
  42. Vahiy Epistemolojisi İçin Sonsuz Gerileme – Alex Malpass
  43. Teoloji ve Analitik A Posteriori – Edward Feser
  44. Augustine ve İdam Cezası Üzerine – Edward Feser
  45. İnanmanın Günahı – Arif Ahmed
  46. Kötü bir Tanrı’nın Varlığına Yönelik Kümülatif Bir Sebep – Jonathan David Garner
  47. Teizme Karşı Biyolojik Evrim Kanıtı – Jeffery Jay Lowder
  48. Evrenin Nedensiz Başlangıcının Metafiziksel Zorunluluğuna İlişkin George Nakhnikian’a Bir Cevap – Quentin Smith
  49. Kusurlu Bir Tanrı – Yoram Hazony
  50. Yeni Ateistler – James E. Taylor (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  51. Yeni Ateizm Eleştirel Bir Değerlendirme – Berat Mutluhan Seferoğlu
  52. Bilim ve Din: Epistemik Bir Bakış – Nebi Mehdiyev
  53. Plantinga’nın Dini Dışlayıcılık Savunusunun Eleştirisi – Nebi Mehdiyev
  54. Dini Epistemoloji – Kelly James Clark (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  55. İslam ve Rasyonalite Üzerine Kısa Bir Değerlendirme – Musa Yanık
  56. Panteizm – William Mander (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  57. Plantinga’nın Naturalizme Karşı Evrimsel Argüman’ı ve İtirazlar – Jonathan David Garner
  58. Deflasyonist Argüman – Mehmet Mirioğlu
  59. Kutsal Kitapların Anlamlarında Görelilik – Mehmet Mirioğlu
  60. Ateizm ve Agnostisizm (Stanford Encyclopedia of Philosophy) – Paul Draper
  61. Mutlak Kudret Argümanı – Mehmet Mirioğlu
  62. Ateistler Neden Felsefe ve Teoloji ile İlgilenmeli? – Berat Mutluhan Seferoğlu
  63. Teistler Farklı Ateist Tutumları Neden Bilmelidir? – Musa Yanık
  64. Kötülük Problemine Karşı Özgür İrade Savunusu ve Eleştirel Bir Değerlendirme – Taner Beyter
  65. Platon’un Felsefi Dini – Max Charlesworth
  66. Objektif Dindarlığın İmkansızlığı Argümanı – Mehmet Mirioğlu
  67. İsimlerini Bilmeniz Gereken 46 Ateist ve Nonteist Felsefeci – Berat Mutluhan Seferoğlu
  68. Yanlış Anlaşılan Üç Teist Filozof: Aquinas, Pascal ve Paley – Berat Mutluhan Seferoğlu
  69. Türkçede Analitik Din Felsefesi Çalışmaları – Musa Yanık
  70. Stephen Unwin’in Bayesci Teoremi: Tanrı’nın Var Olma Olasılığı % Kaçtır? – Musa Yanık
  71. Kelam Kozmolojik Argüman “Evrenin Başlangıcı Tanrı’yı Kanıtlar mı?” – Berat Mutluhan Seferoğlu
  72. Kötülük Problemi “Evrendeki Kötülükler Ateizme Delil Midir” – Taner Beyter
  73. “Allahsız Ahlak Olabilir mi?” Kitabının Eleştirisi – Talha Gülmez
  74. İnternet Ateistleriyle İlgili Problem – Alex Malpass
  75. Ateistlerin Pek Çoğunun İnandığı 10 Mit – Berat Mutluhan Seferoğlu
  76. Din Duygu Düzenlemeyle İlgili, Bu Konuda Oldukça da İyi – Stephen T. Asma
  77. Zamanı Tanrı Mı Yarattı? – William Lane Craig 
  78. Felsefe Sohbetleri #4:Din Felsefesi (Part-1)
  79. Felsefe Sohbetleri #4:Din Felsefesi (Part-2)
  80. Muhammed: Avrupa Aydınlanmasının Ruhban Sınıfı Karşıtı Kahramanı – John Tolan
  81. Tanrı’nın Varlığı Lehine ve Aleyhine Olan Argümanları Nasıl Sınıflandırabiliriz? – Jonathan David Garner
  82. Paul Draper’ın Tanrı’nın Varlığına Dair Ahlak Argümanı – Jonathan David Garner
  83. İyilik Problemi Diye Bir Şey var mı? – Jonathan David Garner
  84. Enis Doko, Üçlübirlik Problemi ve Hristiyan Teizminin Eleştirisi Üzerine (1. Bölüm) – Yeşua Özçelik
  85. Enis Doko, Üçlübirlik Problemi ve Hristiyan Teizminin Eleştirisi Üzerine (2. Bölüm) – Yeşua Özçelik
  86. Ateizm Dünya Hakkında Öngörülerde Bulunur mu? – Jonathan David Garner
  87. “Karakter Oluşturma” Teodisesi Üzerine Akla İlk Gelen Birkaç Fikir – Jonathan David Garner
  88. Üçüncü Türden Bir Ahlak Argümanı – Alexander Pruss
  89. “Ana Rahminde Biçim Vermeden Önce Tanıdım Seni / Yeremya” (1:5) – Alexander Pruss
  90. Teslis, Cinsel Ahlak ve Liberal Hristiyanlık – Alexander Pruss
  91. Şüpheci Teizm ve Tanrı’nın Sonsuzluğu – Alexander Pruss
  92. Hristiyan Dünyasının Bölünmesini Bir Skandal Olarak Mı Görmeliyiz? – Alexander Pruss
  93. Alexander R. Pruss ve Joshua L. Rasmussen’in “Zorunlu Varlık” Anketi ve Sonuçları – Musa Yanık
  94. Euthyphro – Alexander Pruss
  95. Teizm ve Qualia – Alexander Pruss
  96. Açık Uçlu İki Kozmolojik Argüman – Alexander Pruss
  97. Mereolojik Mükemmellik – Alexander Pruss
  98. Teizm Doğru İse Qualia Temel Varlıklar Kategorisinde Değildir – Alexander Pruss
  99. Büyük Kötülüklere Engel Olmak İçin Yalan Söylemek – Alexander Pruss
  100. Teolojik Modellerin Üç Seviyesi – Alexander Pruss
  101. Şimdicilik ve Haç – Alexander Pruss
  102. Tanrı ve Zamanın B Teorisi – Alexander Pruss
  103. Wittgenstein ve Din – Stephen Law
  104. Cehennem Problemi: Allah’ın Adaletinin Sınırları – Talha Gülmez
  105. Cehennem Problemi’ne Teistik Bir Yaklaşım – Ömer Çağrı Akarsu
  106. ‘Cehennem Problemi’ Tartışmasına Katkı – Taner Beyter
  107. Yeni Ahit Yazarlarının Eski Ahit’ten Yaptıkları Yanlış Alıntılar: Bu Onların İlhamsızlığının, Vahy Almadıklarının Delili mi? – Bassam Zawadi
  108. Hiçlikten Yaratılış ve Kelam Kozmolojik Argüman – Jonathan David Garner
  109. Tanrı’nın Yokluğu Lehine Ahlak Argümanı (Tersine Çevrilmiş Ahlak Argümanı) – Jonathan David Garner
  110. Schellenberg’in İlahi Gizlilik Problemi’ne Plantinga’nın Dışsalcı Epistemolojisi Bir Yanıt Verebilir mi? – Musa Yanık
  111. Mezmurlar 22:1 Tanrım Neden Terk Ettin Beni? – Eren Gündemir
  112. Bilimsel Mucize Argümanı’nın Eleştirisi – Yasin Şahin
  113. Mucizeler Gerçek mi? – Jonathan David Garner
  114. Tanrı’nın Varlığı Aleyhine Disteleolojik Argümanlar – Jonathan David Garner
  115. Paul Draper’in Acıya Dayalı Argümanı – Jonathan David Garner
  116. Dinler Tarihine Giriş: Dinler Tarihi Niçin Önemlidir? – Musa Yanık
  117. Sosyalizm Modern Dinin Manzarasının Şekillenmesine Nasıl Katkı Sağlamıştır? – Julian Strube
  118. Agnostik Tavrın Makullüğü Üzerine (1. Bölüm) – Bilal Bekalp
  119. Yeni Bir Mantıksal Kötülük Argümanı – Jonathan David Garner
  120. Felsefe ve Hristiyan Teolojisi – Michael J. Murray & Michael Rea (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  121. Schellenberg’in Korkunç Acılara Dayalı Tümdengelim Argümanı – Jonathan David Garner
  122. Kötülük Problemi – Thomas Metcalf
  123. Arap ve İslam Metafiziği – Amos Bertolacci (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  124. Hayvanları Tanrı mı Yaratır? – Jonathan David Garner
  125. İlahi Buyruk (Emir) Teorisi – Michael W. Austin (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  126. İlahi Gizlilik – David Bayless
  127. Enkarnasyon Öğretisi, Mantıksal Problem ve Bir Çözüm Önerisi – Yeşua Özçelik
  128. Farklı Bir Analitik Felsefeci Portresi: Alvin Plantinga – Musa Yanık
  129. Richard Swinburne: Kısa Bir Entelektüel Biyografi – Musa Yanık
  130. Alvin Plantinga’nın Maharetli Başarısı – William Doino Jr.
  131. Cehennem ve Evrenselcilik – A.G. Holdier
  132. Kriz Anında Tanrı’nın Değerini Tartışmak: Leibniz vs Voltaire – Aaron James Wendland
  133. Tanrı Yarattıklarına Duyular Yoluyla Bilgi Verir mi? – Jonathan David Garner
  134. Alvin Plantinga ve Din Felsefesi’nin Yeniden Dirilişi – Kelly James Clark
  135. C.S. Lewis İyidir Ama Bir De Alvin Plantinga’yı Okumalısınız – Michael Almeida
  136. Mantıksal Kötülük Problemi – James R. Beebe (Internet Encyclopedia of Philosophy)

Öncül Analitik Felsefe Dergisi, 19 Ocak 2018 tarihinde kuruldu. Sunum, söyleşi, makale, çeviri, canlı yayın gibi içerikler üreterek Analitik Felsefe’ye dair Türkçe veritabanını genişletmeye devam ediyor.

2 Yorum

  1. Olaya biraz matematiksel perspektiften bakarsak ortaya ilginç bir sonuç ortaya çıkıyor. Belli bir süre cehennemde ceza çektikten sonra cennete gitmek matematiksel açıdan cehennem azabını anlamsız kılar. Şöyle ki siz istediğiniz kadar uzun süre cehennemde uzun kalın, er geç sonsuz cennete gideceksiniz. İsterseniz 1 yıl isterseniz 1000 yıl fark etmez. Cehennem azabında sınırlı bir süre geçirdiğinizde, o sürenin sonsuz cennet hayatının yanında bir değeri olmuyor. Matematiksel olarak sayı/sonsuz=0’dır. Sayının ne kadar büyük olduğunun bir önemi yok burada. Yani aslında burada bir kişiye bir ceza verip ardından da ödül vermekten bahsediyoruz. Ancak ceza o kadar küçük ki neredeyse yok. Bu ceza sizce de gerçekten adil mi oluyor? Hitler isterse milyonlarca yıl cehennemde kalsın, sonsuz cennete geçtikten sonra o cehennemin onun için sinek ısırığı kadar etkisi olmayacak. Sonsuz cennet sınırlı cehennemi anlamsız kılar. Hitlerin cezası tamamen anlamsız olur. Cehennemin, cezanın bir anlamı olabilmesi için cehennem hayatının sonsuz olması şarttır. Bir de bu perspektiften bakabiliriz olaya. Biraz kısa anlatmak zorunda kaldım, dağınık anlattıysam kusura bakmayın.

    • Evet dediğinde haklı olabilirsin ama cehennemde çekeceğimiz acıyı hafife alıyoruz gibime geliyor. Mesela cehennemdeki çekeceğimiz acıyı bir borç paraya benzetirsek ve cenneti de elimizdeki bol miktardaki para olarak düşünürsek borcumuzu kapatmamız için tekrardan çalışmamıza gerek yok. (Elimizdeki parayı, borcumuzdan fazla olarak kabul edelim.) Yani elimizdeki bolca para ile hemencecik kapatabiliriz. Ama cehennem azabını cennetteki nimetlerden ödeyerek hemen kapatalım ve normalinden biraz daha düşük seviyedeki bir cennete gidelim gibi düşünüyoruz sanki. Bence o kadar acıyı çeken bir insan -ki bu acı bizim dünya zamanımızda ne kadara tekabül eder bilemiyoruz ve acının şiddetini de bilemiyoruz- kafasından cennet hayalini bile düşünse bu onu ne kadar motive eder ve acısını azaltır ki? Hatta Allah, o kişinin acı eşiğini düşürmesine (psikolojik olarak cennet hayalini kurması ile gerçekleştireceği acı savunmasına) müsaade edecek aklı verir mi azap sırasında? Hem dünyada acılar çekmiş o Yahudiler cennette, cennet nimetleri ileyken umursarlar mı Hitler’in uzun süreler sonucunda cennete geldiğini? Diyeceklerim şu anlık bu kadar. İyi günler dilerim. 🙂

Bir cevap yazın

Your email address will not be published.

Önceki Gönderi

Feminist Epistemoloji - Marianne Janack (Internet Encyclopedia of Philosophy)

Sonraki Gönderi

Alvin Plantinga'nın Maharetli Başarısı - William Doino Jr.

En Güncel Haberler Analitik Felsefe