Alvin Plantinga’nın Maharetli Başarısı – William Doino Jr.

/
316 Okunma
Okunma süresi: 10 Dakika

Alvin Plantinga bu yılki Templeton Ödülü’ne kayık görülerek Rahibe Teresa, Alexander Solzhenitsyn, Michael Novak ve Haham Jonathan Sacks gibi ödülü kazanan diğer önemli isimlerin arasına katılmış oldu. Plantinga da, tıpkı bu isimlerin farklı türden inançları ve ilkeleri aracılığıyla dünyada etki yarattığı gibi etki yaratmıştır. Flemenk Reform Geleneği içerisinde dinine bağlı bir Hristiyan ve ünlü bir filozof olarak yeri olan Plantinga, modern entelektüel iklimi etkileyerek Hristiyanlığın akademi içerisinde yükselişine katkı sağlamıştır.

Başarısını daha iyi kavramak için, Plantinga’nın üstesinden gelmesi gereken şeylere göz gezdirerek başlamalıyız. Heather Templeton Dill’in bu yılki ödülü açıklarken ifade ettiği gibi:

Dr. Plantinga 1950’lerin sonlarında kariyerine başladığında, çoğu akademik filozof dini temelli felsefeyi (yüzünü dine dönen ve dinden etkilenen felsefeyi) bilinçli olarak reddetmekteydi.

Ama Dr.Plantinga, Tanrı’nın varlığı lehine birçok farklı argümanı savunuyordu, ki bu, teistik inancı tekrar felsefi gündeme geri getirmeye yönelik çabalarının ilk işaretleriydi.

Plantinga’nın ilk önemli eseri olan Tanrı ve Diğer Zihinler, Tanrı’nın varlığı lehine ve aleyhine klasik argümanları yeniden ele alıyordu. O, bu kitabında, Tanrı’nın varlığına yönelik inancın, tıpkı diğer zihinlerin varlığına inanmak gibi gayet rasyonel olduğunu sonucuna varmıştı. Diğer zihinlerin var olduğuna dair argümanlar kesinkes kanıtlanamamasına rağmen çoğu kişi bu argümanları (ve diğer zihinlerin var olduğunu) verili bir gerçekmiş gibi kabul etmektedir. Benzer bir şekilde, dini inancı olan birinin ilahi bir otorite ile şahsi buluşması da, “ilahi bir Zihne veya Yaratıcı’ya” olan inancı ifade eder (ve bu inancı makul kılar); böylesi bir şey seküler dünyadan doğrudan çıkarsanamasa bile. Bu argümanlar ilk bakışta kulağa epey basit gelse bile Plantinga söz konusu bu argümanları büyük bir incelik ve derinlikle çalışarak çözdü; ve böylece onun kitabı pek çok şüpheci aklı dini inanca yönlendirdi.

Onun ikinci büyük eseri olan Tanrı, Özgürlük ve Kötülük, mutlak iyi bir Tanrı’nın böylesi kötülüklerle dolu bir dünya ile bağdaşamayacağına dair sık sık dile getirilen itirazları ele aldığı için epey önemli bir metin olduğunu gösterdi. Plantinga, söz konusu bu argümanın Tanrı ile kötülüğün varlığı arasında bir çelişki olduğunu önceden varsaydığını, ancak bunu pek de kanıtlamadığını ileri sürdü. Her şeye gücü yeten ve sevgi dolu bir Tanrı bile, her zaman iyilik yapmayı seçecek özgür yaratıklar yaratmaz – çünkü Tanrı bunu yapmak için, söz konusu bu yaratıkları gerçek özgürlükten (yanlışı seçme özgürlüğünü de içeren özgürlükten) mahrum etmek zorunda kalırdı. Ayrıca Plantinga, iyi bir Tanrı’nın, insan özgür iradesinin başat değerini korumak adına kötülüğün varlığına izin vermek için sahip olabileceği makul bir sebebi olabileceğini savundu. Kitap o kadar iyi bir savunudur ki, inanmayanlar tarafından bile Tanrı’nın varlığı aleyhine olan bu hususi itirazı başarılı bir şekilde çürüttüğü için hala büyük ölçüde saygı görmektedir.

Plantinga, Zorunluluğun Doğası adlı kitabında devrim niteliğindeki çalışmalarına devam ederek St. Anselm’in ünlü “ontolojik argümanı”nı güncelleyip daha ileriye taşıyarak dini inanç lehine bir başka güçlü sebep ortaya koymuştur.

Plantinga’nın teistik üçlemesine (demin bahsettiğimiz üç kitap) başlamadan bir yıl önce, yani 1966’da, Time’ın sansasyonel kapak hikayesi “Tanrı Ölü mü?” yayınladı, ancak 1980 yılına gelindiğinde, bir miktar azarlanan meşhur dergi Tanrı’yı ima etmediğini itiraf etti:

Tanrı epey sıra dışı bir şekilde geri dönüyor, fakat bu geri dönüş ilahiyatçılar veya sıradan inançlılar arasında olmuyor, -birçoğunun (O’nun varlığını) ciddi bir problem olarak bir an bile kabul etmediği- akademik filozofların entelektüel çevrelerinde oluyor, hem de epey canlı bir biçimde. Yani genel uzlaşının uzun bir süredir Yüce Varlık’ı bereketli araştırmalardan dışladığı yerde.

Time’a göre, bu dönüşüme diğerlerinden daha fazla katkı yapan kişi, “Amerika’nın önde gelen Ortodoks Protestan Tanrı filozofu Alvin Plantinga idi.”

Kısa bir süre sonra Plantinga yeni bir üçlemeye başladı ve bu, yalnızca teizmi savunmakla yetinmeyip pek çok farklı güçlü eleştiriye karşı temel Hristiyan teolojisi ile İncil’i savunduğu, pek çok kişinin onun başyapıtı olarak kabul ettiği 500 sayfalık yetenek göstergesi, Warranted Christian Belief (Güvencelenmiş Hristiyan İnancı) ile sonuçlandı.

Görece daha yakın bir zamanda ise Plantinga, dikkatini bilim ve din arasındaki iddia edilen çatışmaya yönelterek Asıl Çatışmanın Olduğu Yer (Where the Conflict Really Lies)’de bu iddiaları yanıtladı. Plantinga bu kitabında, din karşıtı bilim adamlarına doğru durumu tersine çevirerek evrim ile natüralizm (doğaüstünü dışlayan) arasında ciddi bir çatışma varken, “teizm ile bilimsel girişim arasında köklü ve büyük bir uyum olduğunu” gösteriyor. Bu kitap, Plantinga’yı meseleye “değerli bir katkı” yapmış olan “felsefi açıdan incelikli ve bilimsel olarak donanımlı bir teist” olarak tanımlayan The New York Review of Books’tan epey olumlu bir eleştiri aldı. Plantinga’nın, New York Review of Books’ın yıllar önce desteklediği filozof Thomas Sheehan’ın Hristiyanlık karşıtı polemiklerine karşı bir zamanlar etkili bir eleştiri yazdığı göz önüne alınırsa bu övgü daha da dikkat çekicidir.

Richard Dawkins, Daniel Dennett, Sam Harris ve merhum Christopher Hitchens gibi “Yeni Ateistler“in yükselişi, Plantinga’nın gözünü pek korkutmadı. Plantinga bu isimlere alaycı bir biçimde ateistik mahşerin “dört atlısı” diyerek son kitabı Knowledge and Christian Belief’te (Bilgi ve Hristiyan İnancı) onların eksiklik ve hatalarına işaret ediyordu:

Biri onların içerikten/özden ziyade, bir tarz/üslup olduğunu söyleyebilir fakat tarz/üslup olarak ortada pek de bir şey yok. Onların tercih ettikleri üslup ciddi bilimsel çalışmadan ziyade hiciv, broşür ve öfkeli iftira gibi görünüyor. Kötü hava koşulları ve diş çürümesi dışındaki her konuda dini suçluyorlar … Üslupları düşmanlık, kin, küfür, alay, hakaret ve “açık aşağılama” içerir; fakat onlarda eksik olan şey ikna edici bir argümandır.

Ama yine de yeni ateistlerin bazı soruları cevaplanmalı ve Plantinga bunu yalnızca kitaplarında değil öğrenmeye meraklı zihinler için birçok konferansı ve “Closer the Truth” video serisinde de yaptı. Diğer yandan Daniel Dennett ile, hem tartışma başlığı hem de sunum tarzı konusunda Plantinga’nın kazandığına inanılan bir münazaraya katıldı.

Çağımızın en maharetli analitik filozoflarından biri olan Plantinga, birçok ateist ve natüralist filozofun da takdirini kazanmayı başarmıştır.

Şu anda 84 yaşında olan Plantinga, son ödülünü kazanma haberini aldığında alışıldık bir tevazu sergiledi:

Templeton Ödülü’nü almaktan onur duyuyorum. Felsefe disiplini, kariyerim sürerken biçim değiştirdi. Eğer benim çalışmalarım bu dönüşümde etkili olduysa bu beni mutlu eder. Umarım bu ödül genç filozoflara, ve bilhassa çalışmalarına Hristiyan ve teistik bakışı dahil edenlere, daha fazla daha yaratıcılık, kararlılık ve cesaret katarak onları yüreklendirir.

Bu temenni için endişelenmenize gerek yok. Plantinga’nın eski öğrencisi Kelly James Clark’ın da söylediği gibi:

1950’lerde, önde gelen bir filozof tarafından yayınlanan tek bir dini inanç savunusu dahi yoktu; 1990’larda ise Yale’den UCLA’ya ve Oxford’dan Heidelberg’e dek manevi dünyayı savunmak ve geliştirmek için kelimenin gerçek anlamıyla yüzlerce kitap ve makale yayınlanmıştı. 1950 ile 1990 yılları arasındaki fark ne mi? Cevap çok basit: Alvin Plantinga.

Hıristiyan felsefesindeki bu küresel rönesansı ateşlediği için, birkaç yeni Hristiyan nesli boyunca Alvin Plantinga hatırlanacak ve haklı bir şekilde takdir edilecektir.


William Doino Jr. – “Alvin Plantinga’s Masterful Achievement“, (Erişim Tarihi: 21.12.2020)

Çevirmen: Taner Beyter

Din Felsefesi İle İlgili Diğer İçeriklerimiz

  1. Ateizmi Kanıtlamanın İki Yolu – Quentin Smith
  2. Din Felsefesine Giriş: Felsefe, Tanrı’nın Varlığına Dair Ne Söyleyebilir? – Taner Beyter
  3. Din veya İlahi Buyruk Teorisi – Steve McCartney & Rick Parent
  4. Ateistler Doğaüstüne İnanabilir mi? – Berat Mutluhan Seferoğlu
  5. Din Felsefesinin Alanı ve Önemi Hakkında – Charles Taliaferro & Elsa J. Marty
  6. Kozmolojik Kanıt ve İki İtiraz – Zikri Yavuz
  7. Cömertliğin İstismarı – Talha Gülmez
  8. Tanrı ve Zaman – Gregory E. Ganssle (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  9. Kelam Kozmolojik Argümanı’na Giriş – Berat Mutluhan Seferoğlu
  10. Cehennem Problemi: Allah’ın Adaletinin Sınırları – Talha Gülmez
  11. Bilim + Din – Tom McLeish
  12. Craig’in Metaetik Ahlak Argümanı’nın ve Teistik Metaetik Teorilerinin Eleştirel Bir Değerlendirmesi – Berat Mutluhan Seferoğlu
  13. Reformcu Epistemoloji ve Temel İnançlar – Taner Beyter
  14. Reformcu Epistemoloji ve Tanrı İnancı – Taner Beyter
  15. İnce Ayar Argümanı Ve Bilinç – Alex Malpass
  16. Tanrı Nerede? – Edward Feser
  17. Seküler Bir Ahlakın Olanaklılığına Dair Bir Metaargüman – Talha Gülmez
  18. Doğal Teoloji ve Doğal Din – Andrew Chignell & Derk Pereboom (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  19. Olumsallık Argümanı Üzerine Bazı Düşünceler – Jonathan David Garner
  20. Olumsallık Argümanı’nı Çürütmek – Jonathan David Garner
  21. Acı ve Hazzın Biyolojik Rolüne Dayalı Argüman – Jeffery Jay Lowder
  22. Tanrı’nın Kanıtı Olarak Kötülük? – Melinda Penner
  23. Anselm’in Ontolojik Argümanı – Edward Feser
  24. Mucizeler ve Edward Feser – Jonathan David Garner
  25. Zaman, Uzay ve Tanrı – Edwerd Feser
  26. Dini Epistemoloji: Alvin Plantinga Örneği – Musa Yanık
  27. Çünkü Tanrı Öyle Söylüyor: İlahi Buyruk Teorisi Üzerine – Spencer Case
  28. Tanrı’ya Dair Ahlaki Argümanlar (1): Kanıt Temelli Biçimler – John Danaher
  29. Tanrı’nın Varlığına Dair Tasarım Argümanları – Thomas Metcalf
  30. Daha İyi Bir Dünyanın Olmayışı Problemi: Mümkün Dünyaların En İyisi – Kirk Lougheed
  31. Hür İrade Savunması – Alvin Plantinga
  32. Üçlübirlik İnancı Tutarsız mı? – Yeşua Özçelik
  33. Tanrı Yalan Söyleyebilir mi? – Dallas G Denery II
  34. Tanrı’nın Varlığına Dair “İnce Ayar” Argümanı – Thomas Metcalf
  35. Dini İnançlar İçin Epistemik Eşitliğin İmkânı: Parite Argümanı – Musa Yanık
  36. Klasik Ontolojik Argüman’ın Ateistik Eleştirisi – Mehmet Mirioğlu
  37. Üçlübirlik İnancının Tutarsızlığı Argümanı– Jeffery Jay Lowder
  38. Teistler İçin +20 Soru – Jeffery Jay Lowder
  39. Ted Drange’nin Yaratılış-Karşıtı Argümanı – Jeffery Jay Lowder
  40. Natüralizme Karşı Özgür Düşünme Argümanı’yla İlgili Problem – Alex Malpass
  41. Alternatif Tanrı Konseptleri – Jonathan David Garner
  42. Vahiy Epistemolojisi İçin Sonsuz Gerileme – Alex Malpass
  43. Teoloji ve Analitik A Posteriori – Edward Feser
  44. Augustine ve İdam Cezası Üzerine – Edward Feser
  45. İnanmanın Günahı – Arif Ahmed
  46. Kötü bir Tanrı’nın Varlığına Yönelik Kümülatif Bir Sebep – Jonathan David Garner
  47. Teizme Karşı Biyolojik Evrim Kanıtı – Jeffery Jay Lowder
  48. Evrenin Nedensiz Başlangıcının Metafiziksel Zorunluluğuna İlişkin George Nakhnikian’a Bir Cevap – Quentin Smith
  49. Kusurlu Bir Tanrı – Yoram Hazony
  50. Yeni Ateistler – James E. Taylor (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  51. Yeni Ateizm Eleştirel Bir Değerlendirme – Berat Mutluhan Seferoğlu
  52. Bilim ve Din: Epistemik Bir Bakış – Nebi Mehdiyev
  53. Plantinga’nın Dini Dışlayıcılık Savunusunun Eleştirisi – Nebi Mehdiyev
  54. Dini Epistemoloji – Kelly James Clark (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  55. İslam ve Rasyonalite Üzerine Kısa Bir Değerlendirme – Musa Yanık
  56. Panteizm – William Mander (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  57. Plantinga’nın Naturalizme Karşı Evrimsel Argüman’ı ve İtirazlar – Jonathan David Garner
  58. Deflasyonist Argüman – Mehmet Mirioğlu
  59. Kutsal Kitapların Anlamlarında Görelilik – Mehmet Mirioğlu
  60. Ateizm ve Agnostisizm (Stanford Encyclopedia of Philosophy) – Paul Draper
  61. Mutlak Kudret Argümanı – Mehmet Mirioğlu
  62. Ateistler Neden Felsefe ve Teoloji ile İlgilenmeli? – Berat Mutluhan Seferoğlu
  63. Teistler Farklı Ateist Tutumları Neden Bilmelidir? – Musa Yanık
  64. Kötülük Problemine Karşı Özgür İrade Savunusu ve Eleştirel Bir Değerlendirme – Taner Beyter
  65. Platon’un Felsefi Dini – Max Charlesworth
  66. Objektif Dindarlığın İmkansızlığı Argümanı – Mehmet Mirioğlu
  67. İsimlerini Bilmeniz Gereken 46 Ateist ve Nonteist Felsefeci – Berat Mutluhan Seferoğlu
  68. Yanlış Anlaşılan Üç Teist Filozof: Aquinas, Pascal ve Paley – Berat Mutluhan Seferoğlu
  69. Türkçede Analitik Din Felsefesi Çalışmaları – Musa Yanık
  70. Stephen Unwin’in Bayesci Teoremi: Tanrı’nın Var Olma Olasılığı % Kaçtır? – Musa Yanık
  71. Kelam Kozmolojik Argüman “Evrenin Başlangıcı Tanrı’yı Kanıtlar mı?” – Berat Mutluhan Seferoğlu
  72. Kötülük Problemi “Evrendeki Kötülükler Ateizme Delil Midir” – Taner Beyter
  73. “Allahsız Ahlak Olabilir mi?” Kitabının Eleştirisi – Talha Gülmez
  74. İnternet Ateistleriyle İlgili Problem – Alex Malpass
  75. Ateistlerin Pek Çoğunun İnandığı 10 Mit – Berat Mutluhan Seferoğlu
  76. Din Duygu Düzenlemeyle İlgili, Bu Konuda Oldukça da İyi – Stephen T. Asma
  77. Zamanı Tanrı Mı Yarattı? – William Lane Craig 
  78. Felsefe Sohbetleri #4:Din Felsefesi (Part-1)
  79. Felsefe Sohbetleri #4:Din Felsefesi (Part-2)
  80. Muhammed: Avrupa Aydınlanmasının Ruhban Sınıfı Karşıtı Kahramanı – John Tolan
  81. Tanrı’nın Varlığı Lehine ve Aleyhine Olan Argümanları Nasıl Sınıflandırabiliriz? – Jonathan David Garner
  82. Paul Draper’ın Tanrı’nın Varlığına Dair Ahlak Argümanı – Jonathan David Garner
  83. İyilik Problemi Diye Bir Şey var mı? – Jonathan David Garner
  84. Enis Doko, Üçlübirlik Problemi ve Hristiyan Teizminin Eleştirisi Üzerine (1. Bölüm) – Yeşua Özçelik
  85. Enis Doko, Üçlübirlik Problemi ve Hristiyan Teizminin Eleştirisi Üzerine (2. Bölüm) – Yeşua Özçelik
  86. Ateizm Dünya Hakkında Öngörülerde Bulunur mu? – Jonathan David Garner
  87. “Karakter Oluşturma” Teodisesi Üzerine Akla İlk Gelen Birkaç Fikir – Jonathan David Garner
  88. Üçüncü Türden Bir Ahlak Argümanı – Alexander Pruss
  89. “Ana Rahminde Biçim Vermeden Önce Tanıdım Seni / Yeremya” (1:5) – Alexander Pruss
  90. Teslis, Cinsel Ahlak ve Liberal Hristiyanlık – Alexander Pruss
  91. Şüpheci Teizm ve Tanrı’nın Sonsuzluğu – Alexander Pruss
  92. Hristiyan Dünyasının Bölünmesini Bir Skandal Olarak Mı Görmeliyiz? – Alexander Pruss
  93. Alexander R. Pruss ve Joshua L. Rasmussen’in “Zorunlu Varlık” Anketi ve Sonuçları – Musa Yanık
  94. Euthyphro – Alexander Pruss
  95. Teizm ve Qualia – Alexander Pruss
  96. Açık Uçlu İki Kozmolojik Argüman – Alexander Pruss
  97. Mereolojik Mükemmellik – Alexander Pruss
  98. Teizm Doğru İse Qualia Temel Varlıklar Kategorisinde Değildir – Alexander Pruss
  99. Büyük Kötülüklere Engel Olmak İçin Yalan Söylemek – Alexander Pruss
  100. Teolojik Modellerin Üç Seviyesi – Alexander Pruss
  101. Şimdicilik ve Haç – Alexander Pruss
  102. Tanrı ve Zamanın B Teorisi – Alexander Pruss
  103. Wittgenstein ve Din – Stephen Law
  104. Cehennem Problemi: Allah’ın Adaletinin Sınırları – Talha Gülmez
  105. Cehennem Problemi’ne Teistik Bir Yaklaşım – Ömer Çağrı Akarsu
  106. ‘Cehennem Problemi’ Tartışmasına Katkı – Taner Beyter
  107. Yeni Ahit Yazarlarının Eski Ahit’ten Yaptıkları Yanlış Alıntılar: Bu Onların İlhamsızlığının, Vahy Almadıklarının Delili mi? – Bassam Zawadi
  108. Hiçlikten Yaratılış ve Kelam Kozmolojik Argüman – Jonathan David Garner
  109. Tanrı’nın Yokluğu Lehine Ahlak Argümanı (Tersine Çevrilmiş Ahlak Argümanı) – Jonathan David Garner
  110. Schellenberg’in İlahi Gizlilik Problemi’ne Plantinga’nın Dışsalcı Epistemolojisi Bir Yanıt Verebilir mi? – Musa Yanık
  111. Mezmurlar 22:1 Tanrım Neden Terk Ettin Beni? – Eren Gündemir
  112. Bilimsel Mucize Argümanı’nın Eleştirisi – Yasin Şahin
  113. Mucizeler Gerçek mi? – Jonathan David Garner
  114. Tanrı’nın Varlığı Aleyhine Disteleolojik Argümanlar – Jonathan David Garner
  115. Paul Draper’in Acıya Dayalı Argümanı – Jonathan David Garner
  116. Dinler Tarihine Giriş: Dinler Tarihi Niçin Önemlidir? – Musa Yanık
  117. Sosyalizm Modern Dinin Manzarasının Şekillenmesine Nasıl Katkı Sağlamıştır? – Julian Strube
  118. Agnostik Tavrın Makullüğü Üzerine (1. Bölüm) – Bilal Bekalp
  119. Yeni Bir Mantıksal Kötülük Argümanı – Jonathan David Garner
  120. Felsefe ve Hristiyan Teolojisi – Michael J. Murray & Michael Rea (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  121. Schellenberg’in Korkunç Acılara Dayalı Tümdengelim Argümanı – Jonathan David Garner
  122. Kötülük Problemi – Thomas Metcalf
  123. Arap ve İslam Metafiziği – Amos Bertolacci (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  124. Hayvanları Tanrı mı Yaratır? – Jonathan David Garner
  125. İlahi Buyruk (Emir) Teorisi – Michael W. Austin (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  126. İlahi Gizlilik – David Bayless
  127. Enkarnasyon Öğretisi, Mantıksal Problem ve Bir Çözüm Önerisi – Yeşua Özçelik
  128. Farklı Bir Analitik Felsefeci Portresi: Alvin Plantinga – Musa Yanık
  129. Richard Swinburne: Kısa Bir Entelektüel Biyografi – Musa Yanık
  130. Alvin Plantinga’nın Maharetli Başarısı – William Doino Jr.
  131. Cehennem ve Evrenselcilik – A.G. Holdier
  132. Kriz Anında Tanrı’nın Değerini Tartışmak: Leibniz vs Voltaire – Aaron James Wendland
  133. Tanrı Yarattıklarına Duyular Yoluyla Bilgi Verir mi? – Jonathan David Garner
  134. Alvin Plantinga ve Din Felsefesi’nin Yeniden Dirilişi – Kelly James Clark
  135. C.S. Lewis İyidir Ama Bir De Alvin Plantinga’yı Okumalısınız – Michael Almeida
  136. Mantıksal Kötülük Problemi – James R. Beebe (Internet Encyclopedia of Philosophy)

2 Yorum

Bir cevap yazın

Your email address will not be published.

Önceki Gönderi

Cehennem ve Evrenselcilik - A.G. Holdier

Sonraki Gönderi

Herkes O Kadar da Cahil Değil: Metabilgi Bilgiden Çok Daha Elzemdir - Neil Levy

En Güncel Haberler Analitik Felsefe

Alanlı Nesne – Arda Denkel

Önce bir iki küçük noktaya değinmek istiyorum. Alanların seyreklik ve yoğunluğundan söz ederken, Sayın Kuntman’ın kendisi