Farklı Bir Analitik Felsefeci Portresi: Alvin Plantinga – Musa Yanık

/
635 Okunma
Okunma süresi: 15 Dakika

Analitik felsefe geleneği içerisinde, yakın dönem içerisinde bir hayalet dolaştı. Bu hayaleti ciddiye almama konusunda kendinden emin olan insanlar bile, artık onun bir hayalet olmadığından emin. Çünkü O, basite indirgenecek şekilde sadece bir hayalet değildi. Onu artık ciddiye alıyorlar ve almak zorundalar. Nitekim O, bazı düşünürlerin kendi metodolojileri sonucu dışlanmaya çalışılmış olsa bile, yine kendi metodolojileriyle vücut buldu. Onların tabiriyle Tanrı geri döndü. Bütün bunlar çok uzak bir geçmişte değil, geçen 60-70 yıllık bir dönem içerisinde oldu. Ve biz bugün analitik din felsefesi diye bir alanın varlığından söz edebiliyorsak, bu geri dönüşü sağlayan insanlara çok şey borçluyuz. Elbette o insanlardan birisi de Alvin Plantinga’dır. Plantinga’nın Hristiyan felsefesine kattığı çok şey vardır. Ama bundan da öte teizme, teistik Tanrı tasavvuruna da çok şey katmıştır. Sadece bu da değil! Plantinga’nın genel olarak analitik felsefeye yaptığı katkılar da yadsınamaz.

Benim gibi bir Müslüman teist ve henüz yolunda başında olan genç bir felsefecinin ondan çıkaracağı çok şey vardır. En başta motivasyon, metodoloji ve çalışma azmi. Elbette başka kimseler için başka modeller sunulabilir. Ancak bunun tartışma konusu olabileceğini düşünmüyorum. Bağnaz ve tutucu Müslümanlar bana “Neden bir Hristiyan düşünür?” sorusunu yöneltebilir. Eğer felsefi anlamda konuşacak olursak bence cevap açık, mesele Hristiyan olması değil, teist olması. Açıkçası 3,5 yıllık kısa sayılabilecek bir akademik hayatımda, felsefi anlamda en bilgili insanların bile bana bu soruyu sormasını yadırgadım. Hatta bana yöneltebilecekleri en güçlü sorunun bu olabileceğini düşünerek, hala bu soruyu sık sık gündeme getirmeleri bile şaşırtıcı. Bilim gibi felsefe de evrenseldir. Bu konuda söylediğimiz her şey, ortaya attığımız her argüman ya da kanıt, bu evrensellikten pay alır ve ona bir şeyler katar. Belki de bu insanların görmek istemedikleri bazı şeyler vardır. Belki de farklı tasavvurları vardır. Ancak bunu görmek için çok uzaklara gitmemize gerek yok. Ünlü din felsefecisi W. Lane Craig’in “Kozmolojik Argüman” için kullandığı “Kelam” ibaresi bu evrensellikle ilgilidir, ülkemizin önemli din felsefecilerinden Cafer Sadık Yaran’ın eserlerine yapılan atfı yabancı bir eserde görmek bu evrensellikle ilgili bir şeydir. El-Kindi’nin Yunan felsefesi ile alakalı sözlerini hatırlayın. Bence çıkış noktamız her daim bu olmalı.

Bilindiği gibi geçtiğimiz günlerde Plantinga’nın doğum günüydü. Bu sebeple, yüksek lisans çalışmamı kendisinin dini epistemolojisi üzerine yapan biri olarak, onu, kişisel olarak tanıyan birinin ağzından dinlemek daha doğru olacaktır. Açıkçası ben satır aralarında kendime dair bazı şeyler de buldum. Kendisiyle kişisel tanışıklığım olmasa da, tez dönemim esnasında gönderdiğim maillere içtenlikle cevap vermesi, tezimin özetini gönderdikten sonra beni tebrik etmesi vs. gibi. Buraya kendisinin biyografisini koyma gereği duymadım. Nitekim internette yapılacak ufak bir gezinti, onun yaşamı hakkında bize epeyce şey gösterecektir. Son olarak James F. Sennett’den yapacağımız alıntıların yazıldığı yıl 1998. Sennett, Plantinga’nın çalışmalarıyla ilgili bize bibliyografik bilgiler de veriyor. Ancak kuvvetle muhtemel Plantinga o sıralarda, akademik üretkenliğine ve çalışmaya devam ediyor. Sennett, “The Analytic Theist: An Alvin Plantinga Reader” isimli eserinin, giriş kısmına şöyle başlıyor:

Alvin Plantinga ile ilk olarak Nebraska Üniversitesi’nde yüksek lisans öğrencisiyken tanıştım. Yakın arkadaşım Roger Ebertz ve ben, Plantinga’nın 1986 yılında Hristiyanlık ve Felsefe üzerine Wheaton Koleji Konferansın’da söyleyeceklerini dinlemek için Lincoln’den Wheaton, Illinois’e gittik. Orada yaptığı sunum, önümüzdeki birkaç ay içerisinde 1987 Gifford Konferansları’nda tekrar gündeme geldi ve sonraki birkaç yıl içerisinde de önemini ve etkileyiciliğini artırdı.  Epistemik güvence üzerine yaptığı çalışmalar hakkında, bir ikinci sınıf yüksek lisans öğrencisi olarak, hiçbir fikrim yoktu. Geçtiğimiz on yılda ise, analitik epistemoloji ve din felsefesi için söylediği şeyler, alanımı şekillendirmemde yardımcı oldu.

Ama o Wheaton Konferansı sırasında ise, tıpkı diğer konferansları gibi daha önemli olan başka şeyler de söylüyordu. Nitekim buradaki konuşması esnasında, yakın tarihe bakıldığında, 100’den fazla alanında uzman filozofun – çoğu bugün felsefenin en önemli isimlerinden – ortak Hristiyan inancı ve ortak ilgi alanları temelinde bir araya gelmesinin ne kadar şaşırtıcı olduğunu fark etmemi sağladı. Hıristiyanlık ve felsefenin kesişimindeki problemler. Böyle bir sahnenin daha önceki bir kuşakta duyulmamış olacağını ya da yeni nesil ile öncekiler arasındaki farkın büyük ölçüde hepimizin duymaya geldiği adamın hem teorik hem de pratik çabalarından kaynaklandığını bilmiyordum.

1980 baharında Time, “Sadece yirmi yıl önce kimsenin öngöremediği sessiz bir düşünce ve argüman devriminde, Tanrı geri dönüş yapıyor. En ilginç olanı, bu teologlar veya sıradan inananlar arasında olmuyor .. Tanrı hakkındaki tartışmaları akademik çevreden dışlayanlar şimdi yeniden onu entelektüel olarak tartışıyor.” Kelly James Clark, Plantinga’yı bu devrimin lideri olarak adlandırıyor ve Time dergisi ise onu “Amerika’nın önde gelen Ortodoks Protestan filozofu” olarak tanıtıyor. Şüphesiz, Plantinga’nın dünya çapında bir filozof olarak başarıları, Hıristiyan felsefesine yaptığı katkılardan ötürüdür. Bununla birlikte, pek çok kişinin fark edemeyeceği şey, Plantinga’nın genel olarak teistik felsefenin ve özel olarak Hıristiyan felsefesinin gelişimini pratik olarak teşvik etmesidir.

Clark, Hıristiyan felsefesinin yeniden dirilişinde iki katalitik olayı listeler ve Plantinga iki olayında merkezinde bulunur. Birincisi, 1978’de Plantinga’nın William Alston, Robert Marilyn Adams, Arthur Holmes ve George Mavrodes ile bir araya gelerek “Amerikan filozofları arasında en büyük ilgi grubu” haline gelen şeyi başlatmak için birleştiği Hıristiyan Filozoflar Derneği’nin kurulmasıdır. Dernek, bu yazının yazıldığı tarihte 1100’den fazla üyeye sahiptir. Plantinga daha sonra William Alston ve Robert Adams’tan sonra topluluğun üçüncü başkanı olarak görevde bulunur. Clark’ın tartıştığı ikinci olay, 1983’te Notre Dame Üniversitesi’nde John A. O’Brien Felsefe Profesörü olarak yaptığı açılış konuşması olan Plantinga’nın “Hristiyan Filozoflara Tavsiyeler”nin sunumu, yayını ve sonraki tartışmasıdır.

Plantinga, ateist felsefecilerin bu yüzyılın ilk altmış yılı boyunca sahip olduğu gücü kırmak ve teistik iddiaların rasyonel ve sistematik olarak savunulabileceğini çağdaş dönemde daha önce hiç olmadığı kadar göstermek için çok şey yaptı. God and Other Minds’daki Parite Argümanı, Özgür İrade Savunması, Modal Ontolojik Argümanı ve teistlerin inançlarını doğrudan gerekçelendirebilmesi için yaptığı çalışmalar, analitik felsefenin üzerine bomba gibi düştü. Ve onun saldırılarının ardından, bir zamanlar işgal edilmiş olan analitik felsefe ülkesinde yerlerini almaya hazır yüzlerce Hristiyan piyade kendine yer buldu.

Plantinga’nın en önemli özelliklerinden biri – ve şüphesiz muhatapları için en sinir bozucu olanı – teistik, Hristiyan ve evanjelik inançları üzerinde sahip olduğu kararlılıktır. O, baskın akademik veya kültürel görüşlerin çekiciliğinden asla etkilenmeyen ve pozisyonunun ispat yükümlülüğünden orantısız bir şekilde pay aldığını asla varsaymayan biriydi. O, “Neden böyle olduğunu düşüneyim ki?” diye ısrar ediyor ve “Bu neden bir sebep olarak sayılsın ki?” diyerek entelektüel saldırılara karşı korkusuzca duruyor ve ateizm savunucularının kendi tatminine karşı iddialarını sürdürmesinde ısrar ediyor. Plantinga, sık sık diyalektik gündemi güçlü bir soruyla belirlemeye çalışır:

Ortodoks Hristiyanlık doğruysa, o zaman söyledikleriniz yanlıştır. Neden öncekini, tersi değil de ikincisi lehine reddedeyim?

Pek çok seküler üniversite ve kolejde, Plantinga’nın “Hristiyan Filozoflara Tavsiyeler” çağrısına cevap veren araştırma projeleri yürütmek, Hristiyan felsefesini yaparken görev süresi ve terfi kazanmak ve en azından kısmen felsefi konuları işleyen dersler vermek artık mümkün. Artık genel olarak teizmin ve özelde Hıristiyanlığın entelektüel olarak savunulamaz olduğu ve akademik arenada yersiz olduğu söylemi geride kalmıştır. Ve olayların bu inanılmaz dönüşü, büyük ölçüde Alvin Plantinga sayesindedir.

35 yıldan fazla bir süredir genç ve gelişmekte olan filozoflara gösterdiği kişisel ilgiden bahsetmek istiyorum. Bunların çoğu onun öğrencisi bile değildi. Yine kişisel tanıklık yapıyorum. Plantinga’nın teistik felsefe projesi üzerine tezimi yazdığım yıllarda, birçok yönden bana destek oldu. Hristiyan Filozoflar Derneği ve Amerikan Felsefe Derneği’nin toplantılarında ve Notre Dame’a özel bir ziyarette benimle kapsamlı bir şekilde konuşmak için her zaman zaman ayırdı. Birkaç kez ona gönderdiğim taslak materyalin birçok sayfasını okudu ve düşünceli, nüfuz edici yanıtlar ve eleştiriler yazdı. Ve tüm bunlar aracılığıyla Tanrı’nın bu zarif adamı, başarılı olabileceğime inanmama yardım etmek için her türlü çabayı gösterdi.

Plantinga’yı kişisel olarak tanıma ayrıcalığına sahip olmayan diğer pek çok felsefeci, yine de onun gelişiminde bir teşvik ve etki kaynağı olarak ona işaret edebilir. Yazılarını dikkatlice inceleyen ve onu kamuya açık sunumlarda veya gayri resmi felsefi fikirlerinde gözlemleme fırsatlarından yararlananlar, kendine güvenen ve uzlaşmaz teistik duruşundan ilham alamazlar ve meydan okuyabilirler. “Hristiyan Filozoflara Tavsiye” nin meydan okumasını duymak veya Tanrı ve Diğer Zihinler’de (mevcut cildin 1. bölümü) tartışıldığı gibi teizme verilmesi gereken rasyonel denkliği anlamak önemli bir mevzudur. Hristiyan bir filozof olarak, aynı zamanda inançlı olan akademisyenlere karşı hala inançsızlık ve haksız önyargılarla dolu profesyonel bir disiplinde üstün olmak için ihtiyaç duyulan cesareti bulmak oldukça faydalıdır. Bir filozof olarak Plantinga’nın dikkatli bir şekilde incelenmesi, yalnızca zorlukların üstesinden gelmek için entelektüel içerikler sağlamakla kalmaz, aynı zamanda duygusal ve motivasyonel olanakları da sağlar.

Plantinga’nın çalışmalarına ilişkin araştırmalarım boyunca, analitik yönteminde gösterdiği özen ve hassasiyetten durmaksızın etkilendim. Birkaç yıl önce Plantinga’nın çalışmasının bu boyutunu şöyle not etmiştim:

Plantinga bugün çalışan en dikkatli ve titiz filozoflardan birisidir. Belirsizlikten kaçınmak ve netliğe ulaşmak için büyük acılar çekiyor. Çalışması, çoğu zaman olduğu gibi büyük teknik seviyelere ulaştığında bile, suların çamurlu değil derin olduğunu ortaya koyuyor. Plantinga’nın doğruluk tutkusunun birçok filozofun yazıları üzerinde sağlıklı bir etkiye sahip olduğu açıktır.

Plantinga’nın Hıristiyan felsefesinin yeniden dirilişindeki rolü üzerine bu kadar yoğunlaştıktan sonra, neden bu koleksiyona The Analytic Christian yerine The Analytic Theist adını verdiğim merak edilebilir. Şüphesiz, Plantinga, Hristiyan felsefesinin akademik felsefi dünyada bir haysiyet ve saygıyla geri getirilmesine yardımcı olmuştur. Bununla birlikte, Plantinga’nın çalışmalarının çoğu, özellikle erken dönemlerde, herhangi bir teizmin rasyonel olarak uygulanabilir olduğunu savunmanın ilk adımını hedefliyordu. Nitekim Plantinga, “Hristiyan Filozoflara Tavsiye” de, “Tavsiyem özellikle Hristiyan filozoflara yönelik olsa da, ister Hıristiyan, Yahudi veya Müslüman olsun, Tanrı’ya inanan tüm filozofları ilgilendirir” diye belirtir. Aynı zamanda külliyatının genişliğiyle özellikle teistler arasındaki ortak noktaların vurgulanması da çok önemlidir. Plantinga utanmadan ve coşkuyla Hıristiyan olsa da, din felsefesinin tüm teizm için iyi bir çalışma alanı olduğu gerçeğini kabul ediyor ve bundan zevk alıyor. Bu koleksiyonun başlığındaki bu duyguyu kabul ediyor ve takdir ediyorum.

Modality, Probability, and Rationalit’de, Plantinga’nın din felsefesi alanındaki çalışmalarının çoğunun üzerinden geçerken gördüğüm “kırmızıçizgi” ışığında inceledim. Bu ince çizgi, teistik inancın epistemolojisi ile ilgili olarak benim “Plantinga Tezi” adını verdiğim bir iddiaydı:

PT: Teistik inancı epistemolojik olarak uygun bir inanç kategorisi olarak dışlayan makul bir epistemolojik teori yoktur.

Başka bir deyişle Plantinga, teistik inancın mantıksız ya da gerekçesiz olduğunu gösterecek teorilerin, kusurlu ve kabul edilemez olduğunu savunmuştur. Tanrı ve Diğer Zihinler’de “warrant” (güvcence) ciltlerinin kapanış bölümlerine kadar Plantinga, insanın epistemik kapasitelerinin ve normlarının herhangi bir yeterli açıklamasının teistik inancın epistemik uygunluğuna izin vereceğini, hatta belki de gerektireceği temasını tekrar tekrar ele alır. Elbette Plantinga’nın ki kadar zengin, derin ve alacalı bir kariyer tek bir tezde yeterince özetlenemez. Bununla birlikte Plantinga’nın din felsefesinin çoğu konusunda itici bir motivasyon gücü olduğuna inanıyorum ve onu bir pusula olarak kullanmanın, çalışmalarının derinliğini ve önemini kavramaya büyük ölçüde yardımcı olabileceğine inanıyorum.

Plantinga, “1957’de yüksek lisans okulundan ayrıldığımda,” diyor, “Amerika Birleşik Devletleri’nde çok az Hristiyan filozof vardı ve hatta kendilerini bu şekilde tanımlamaya istekli daha az Hristiyan filozof vardı.” Bugünün zıtlığı, belirttiğimiz gibi şaşırtıcıdır. “Şimdi yaklaşık 35 yıl sonra, işler gerçekten farklı görünüyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde yüzlerce genç Hristiyan filozof var. Bunların çoğu, büyük felsefi güce sahip insanlar; Hristiyan veya teistik felsefe ve bağlantılı konularda birinci sınıf çalışmalar devam ediyor…” Tipik bir alçakgönüllülükle Plantinga, bu şiddetli değişikliklik için hiçbir zaman itibar görmez, sadece bundan zevk almayı seçer. Bu eseri, “yüzlerce genç Hristiyan filozof” adına, bu sevindirici duruma eşsiz ve yeri doldurulamaz bir katkıda bulunan birine bir övgü olarak sunuyorum.[1]

Teşekkürler Al. Harika zaman geçiriyoruz ve hepsini sana borçluyuz.

James F. Sennett

McNeese State University


Son olarak başka bir katkı sunmak adına, Plantinga’nın 2017 yılında kazandığı yüksek prestijli Templeton ödülü esnasındaki konuşmasından:

Bu ödül, dinde manevi ilerleme veya ilerleme için veriliyor. Dinde ilerleme kaydettiğimi bilmiyorum – Hristiyan Reform Kilisesi’nin bir üyesi olarak başladım ve hala Hristiyan Reformcu’yum – ama belki de akıllarındaki ilerleme bu değildi.

Yaptığım şey bu. Tanrı inancının ve daha özel olarak Hıristiyan inancının mantıksız olmadığını iddia ettim. Belki bu büyük bir mesele gibi görünmüyor (ve belki de değil). Ancak pek çok filozof Tanrı inancının gerçekten de mantıksız olduğunu iddia etti; ve tabii ki irrasyonelse, kabul etmemeliyiz dedi. Şöyle düşünüyorlar: Tanrı’nın varlığına dair iyi bir kanıt olmasaydı, Tanrı’ya inanmak kesinlikle mantıksız olurdu.

Şimdi iddia ettiğim şey, Tanrı’ya olan inancın ikinci türden inançlara benzediğidir: bu, inancımı sürdürürken tamamen mantıklı olabileceğim türden bir inançtır hatta herhangi bir argümanım olmasa bile. Kesinlikle Tanrı’nın varlığına dair argümanlar vardır – sözde teistik kanıtlar; akılcı ve mantıklı ama Tanrı’ya inanmak için onlara gerçekten ihtiyacım yok.

Şimdi varsayalım ki tüm bu konularda haklıyım. Bunun ana sonucu, Tanrı’ya inanan ancak argümanlara dayanarak inanmayan tamamen mantıklı ve bu şekilde inanmakta entelektüel bir bakış açısına göre tamamen uygun olmaları olacaktır. .

Hayatımın çoğunu tartışarak geçirdiğim şey buydu. Küçük bir nokta olabilir ama önemli olduğunu düşünüyorum.[2]

Alvin Plantinga

24 Eylül 2017

Kaynaklar

Din Felsefesi İle İlgili Diğer İçeriklerimiz

  1. Ateizmi Kanıtlamanın İki Yolu – Quentin Smith
  2. Din Felsefesine Giriş: Felsefe, Tanrı’nın Varlığına Dair Ne Söyleyebilir? – Taner Beyter
  3. Din veya İlahi Buyruk Teorisi – Steve McCartney & Rick Parent
  4. Ateistler Doğaüstüne İnanabilir mi? – Berat Mutluhan Seferoğlu
  5. Din Felsefesinin Alanı ve Önemi Hakkında – Charles Taliaferro & Elsa J. Marty
  6. Kozmolojik Kanıt ve İki İtiraz – Zikri Yavuz
  7. Cömertliğin İstismarı – Talha Gülmez
  8. Tanrı ve Zaman – Gregory E. Ganssle (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  9. Kelam Kozmolojik Argümanı’na Giriş – Berat Mutluhan Seferoğlu
  10. Cehennem Problemi: Allah’ın Adaletinin Sınırları – Talha Gülmez
  11. Bilim + Din – Tom McLeish
  12. Craig’in Metaetik Ahlak Argümanı’nın ve Teistik Metaetik Teorilerinin Eleştirel Bir Değerlendirmesi – Berat Mutluhan Seferoğlu
  13. Reformcu Epistemoloji ve Temel İnançlar – Taner Beyter
  14. Reformcu Epistemoloji ve Tanrı İnancı – Taner Beyter
  15. İnce Ayar Argümanı Ve Bilinç – Alex Malpass
  16. Tanrı Nerede? – Edward Feser
  17. Seküler Bir Ahlakın Olanaklılığına Dair Bir Metaargüman – Talha Gülmez
  18. Doğal Teoloji ve Doğal Din – Andrew Chignell & Derk Pereboom (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  19. Olumsallık Argümanı Üzerine Bazı Düşünceler – Jonathan David Garner
  20. Olumsallık Argümanı’nı Çürütmek – Jonathan David Garner
  21. Acı ve Hazzın Biyolojik Rolüne Dayalı Argüman – Jeffery Jay Lowder
  22. Tanrı’nın Kanıtı Olarak Kötülük? – Melinda Penner
  23. Anselm’in Ontolojik Argümanı – Edward Feser
  24. Mucizeler ve Edward Feser – Jonathan David Garner
  25. Zaman, Uzay ve Tanrı – Edwerd Feser
  26. Dini Epistemoloji: Alvin Plantinga Örneği – Musa Yanık
  27. Çünkü Tanrı Öyle Söylüyor: İlahi Buyruk Teorisi Üzerine – Spencer Case
  28. Tanrı’ya Dair Ahlaki Argümanlar (1): Kanıt Temelli Biçimler – John Danaher
  29. Tanrı’nın Varlığına Dair Tasarım Argümanları – Thomas Metcalf
  30. Daha İyi Bir Dünyanın Olmayışı Problemi: Mümkün Dünyaların En İyisi – Kirk Lougheed
  31. Hür İrade Savunması – Alvin Plantinga
  32. Üçlübirlik İnancı Tutarsız mı? – Yeşua Özçelik
  33. Tanrı Yalan Söyleyebilir mi? – Dallas G Denery II
  34. Tanrı’nın Varlığına Dair “İnce Ayar” Argümanı – Thomas Metcalf
  35. Dini İnançlar İçin Epistemik Eşitliğin İmkânı: Parite Argümanı – Musa Yanık
  36. Klasik Ontolojik Argüman’ın Ateistik Eleştirisi – Mehmet Mirioğlu
  37. Üçlübirlik İnancının Tutarsızlığı Argümanı– Jeffery Jay Lowder
  38. Teistler İçin +20 Soru – Jeffery Jay Lowder
  39. Ted Drange’nin Yaratılış-Karşıtı Argümanı – Jeffery Jay Lowder
  40. Natüralizme Karşı Özgür Düşünme Argümanı’yla İlgili Problem – Alex Malpass
  41. Alternatif Tanrı Konseptleri – Jonathan David Garner
  42. Vahiy Epistemolojisi İçin Sonsuz Gerileme – Alex Malpass
  43. Teoloji ve Analitik A Posteriori – Edward Feser
  44. Augustine ve İdam Cezası Üzerine – Edward Feser
  45. İnanmanın Günahı – Arif Ahmed
  46. Kötü bir Tanrı’nın Varlığına Yönelik Kümülatif Bir Sebep – Jonathan David Garner
  47. Teizme Karşı Biyolojik Evrim Kanıtı – Jeffery Jay Lowder
  48. Evrenin Nedensiz Başlangıcının Metafiziksel Zorunluluğuna İlişkin George Nakhnikian’a Bir Cevap – Quentin Smith
  49. Kusurlu Bir Tanrı – Yoram Hazony
  50. Yeni Ateistler – James E. Taylor (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  51. Yeni Ateizm Eleştirel Bir Değerlendirme – Berat Mutluhan Seferoğlu
  52. Bilim ve Din: Epistemik Bir Bakış – Nebi Mehdiyev
  53. Plantinga’nın Dini Dışlayıcılık Savunusunun Eleştirisi – Nebi Mehdiyev
  54. Dini Epistemoloji – Kelly James Clark (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  55. İslam ve Rasyonalite Üzerine Kısa Bir Değerlendirme – Musa Yanık
  56. Panteizm – William Mander (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  57. Plantinga’nın Naturalizme Karşı Evrimsel Argüman’ı ve İtirazlar – Jonathan David Garner
  58. Deflasyonist Argüman – Mehmet Mirioğlu
  59. Kutsal Kitapların Anlamlarında Görelilik – Mehmet Mirioğlu
  60. Ateizm ve Agnostisizm (Stanford Encyclopedia of Philosophy) – Paul Draper
  61. Mutlak Kudret Argümanı – Mehmet Mirioğlu
  62. Ateistler Neden Felsefe ve Teoloji ile İlgilenmeli? – Berat Mutluhan Seferoğlu
  63. Teistler Farklı Ateist Tutumları Neden Bilmelidir? – Musa Yanık
  64. Kötülük Problemine Karşı Özgür İrade Savunusu ve Eleştirel Bir Değerlendirme – Taner Beyter
  65. Platon’un Felsefi Dini – Max Charlesworth
  66. Objektif Dindarlığın İmkansızlığı Argümanı – Mehmet Mirioğlu
  67. İsimlerini Bilmeniz Gereken 46 Ateist ve Nonteist Felsefeci – Berat Mutluhan Seferoğlu
  68. Yanlış Anlaşılan Üç Teist Filozof: Aquinas, Pascal ve Paley – Berat Mutluhan Seferoğlu
  69. Türkçede Analitik Din Felsefesi Çalışmaları – Musa Yanık
  70. Stephen Unwin’in Bayesci Teoremi: Tanrı’nın Var Olma Olasılığı % Kaçtır? – Musa Yanık
  71. Kelam Kozmolojik Argüman “Evrenin Başlangıcı Tanrı’yı Kanıtlar mı?” – Berat Mutluhan Seferoğlu
  72. Kötülük Problemi “Evrendeki Kötülükler Ateizme Delil Midir” – Taner Beyter
  73. “Allahsız Ahlak Olabilir mi?” Kitabının Eleştirisi – Talha Gülmez
  74. İnternet Ateistleriyle İlgili Problem – Alex Malpass
  75. Ateistlerin Pek Çoğunun İnandığı 10 Mit – Berat Mutluhan Seferoğlu
  76. Din Duygu Düzenlemeyle İlgili, Bu Konuda Oldukça da İyi – Stephen T. Asma
  77. Zamanı Tanrı Mı Yarattı? – William Lane Craig 
  78. Felsefe Sohbetleri #4:Din Felsefesi (Part-1)
  79. Felsefe Sohbetleri #4:Din Felsefesi (Part-2)
  80. Muhammed: Avrupa Aydınlanmasının Ruhban Sınıfı Karşıtı Kahramanı – John Tolan
  81. Tanrı’nın Varlığı Lehine ve Aleyhine Olan Argümanları Nasıl Sınıflandırabiliriz? – Jonathan David Garner
  82. Paul Draper’ın Tanrı’nın Varlığına Dair Ahlak Argümanı – Jonathan David Garner
  83. İyilik Problemi Diye Bir Şey var mı? – Jonathan David Garner
  84. Enis Doko, Üçlübirlik Problemi ve Hristiyan Teizminin Eleştirisi Üzerine (1. Bölüm) – Yeşua Özçelik
  85. Enis Doko, Üçlübirlik Problemi ve Hristiyan Teizminin Eleştirisi Üzerine (2. Bölüm) – Yeşua Özçelik
  86. Ateizm Dünya Hakkında Öngörülerde Bulunur mu? – Jonathan David Garner
  87. “Karakter Oluşturma” Teodisesi Üzerine Akla İlk Gelen Birkaç Fikir – Jonathan David Garner
  88. Üçüncü Türden Bir Ahlak Argümanı – Alexander Pruss
  89. “Ana Rahminde Biçim Vermeden Önce Tanıdım Seni / Yeremya” (1:5) – Alexander Pruss
  90. Teslis, Cinsel Ahlak ve Liberal Hristiyanlık – Alexander Pruss
  91. Şüpheci Teizm ve Tanrı’nın Sonsuzluğu – Alexander Pruss
  92. Hristiyan Dünyasının Bölünmesini Bir Skandal Olarak Mı Görmeliyiz? – Alexander Pruss
  93. Alexander R. Pruss ve Joshua L. Rasmussen’in “Zorunlu Varlık” Anketi ve Sonuçları – Musa Yanık
  94. Euthyphro – Alexander Pruss
  95. Teizm ve Qualia – Alexander Pruss
  96. Açık Uçlu İki Kozmolojik Argüman – Alexander Pruss
  97. Mereolojik Mükemmellik – Alexander Pruss
  98. Teizm Doğru İse Qualia Temel Varlıklar Kategorisinde Değildir – Alexander Pruss
  99. Büyük Kötülüklere Engel Olmak İçin Yalan Söylemek – Alexander Pruss
  100. Teolojik Modellerin Üç Seviyesi – Alexander Pruss
  101. Şimdicilik ve Haç – Alexander Pruss
  102. Tanrı ve Zamanın B Teorisi – Alexander Pruss
  103. Wittgenstein ve Din – Stephen Law
  104. Cehennem Problemi: Allah’ın Adaletinin Sınırları – Talha Gülmez
  105. Cehennem Problemi’ne Teistik Bir Yaklaşım – Ömer Çağrı Akarsu
  106. ‘Cehennem Problemi’ Tartışmasına Katkı – Taner Beyter
  107. Yeni Ahit Yazarlarının Eski Ahit’ten Yaptıkları Yanlış Alıntılar: Bu Onların İlhamsızlığının, Vahy Almadıklarının Delili mi? – Bassam Zawadi
  108. Hiçlikten Yaratılış ve Kelam Kozmolojik Argüman – Jonathan David Garner
  109. Tanrı’nın Yokluğu Lehine Ahlak Argümanı (Tersine Çevrilmiş Ahlak Argümanı) – Jonathan David Garner
  110. Schellenberg’in İlahi Gizlilik Problemi’ne Plantinga’nın Dışsalcı Epistemolojisi Bir Yanıt Verebilir mi? – Musa Yanık
  111. Mezmurlar 22:1 Tanrım Neden Terk Ettin Beni? – Eren Gündemir
  112. Bilimsel Mucize Argümanı’nın Eleştirisi – Yasin Şahin
  113. Mucizeler Gerçek mi? – Jonathan David Garner
  114. Tanrı’nın Varlığı Aleyhine Disteleolojik Argümanlar – Jonathan David Garner
  115. Paul Draper’in Acıya Dayalı Argümanı – Jonathan David Garner
  116. Dinler Tarihine Giriş: Dinler Tarihi Niçin Önemlidir? – Musa Yanık
  117. Sosyalizm Modern Dinin Manzarasının Şekillenmesine Nasıl Katkı Sağlamıştır? – Julian Strube
  118. Agnostik Tavrın Makullüğü Üzerine (1. Bölüm) – Bilal Bekalp
  119. Yeni Bir Mantıksal Kötülük Argümanı – Jonathan David Garner
  120. Felsefe ve Hristiyan Teolojisi – Michael J. Murray & Michael Rea (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  121. Schellenberg’in Korkunç Acılara Dayalı Tümdengelim Argümanı – Jonathan David Garner
  122. Kötülük Problemi – Thomas Metcalf
  123. Arap ve İslam Metafiziği – Amos Bertolacci (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
  124. Hayvanları Tanrı mı Yaratır? – Jonathan David Garner
  125. İlahi Buyruk (Emir) Teorisi – Michael W. Austin (Internet Encyclopedia of Philosophy)
  126. İlahi Gizlilik – David Bayless
  127. Enkarnasyon Öğretisi, Mantıksal Problem ve Bir Çözüm Önerisi – Yeşua Özçelik
  128. Farklı Bir Analitik Felsefeci Portresi: Alvin Plantinga – Musa Yanık
  129. Richard Swinburne: Kısa Bir Entelektüel Biyografi – Musa Yanık
  130. Alvin Plantinga’nın Maharetli Başarısı – William Doino Jr.
  131. Cehennem ve Evrenselcilik – A.G. Holdier
  132. Kriz Anında Tanrı’nın Değerini Tartışmak: Leibniz vs Voltaire – Aaron James Wendland
  133. Tanrı Yarattıklarına Duyular Yoluyla Bilgi Verir mi? – Jonathan David Garner
  134. Alvin Plantinga ve Din Felsefesi’nin Yeniden Dirilişi – Kelly James Clark
  135. C.S. Lewis İyidir Ama Bir De Alvin Plantinga’yı Okumalısınız – Michael Almeida
  136. Mantıksal Kötülük Problemi – James R. Beebe (Internet Encyclopedia of Philosophy)

Bir cevap yazın

Your email address will not be published.

Önceki Gönderi

John Rawls Berbat Akıl Yürütüyordu: 1 – Michael Huemer

Sonraki Gönderi

Ahlakın Gaddarlık Problemi - Alexander Pruss

En Güncel Haberler Analitik Felsefe